Nằm ngay trung tâm khu du lịch Tràng An – Bích Động của tỉnh Ninh Bình, làng Việt cổ hiện sưu tập và trưng bày hơn 20 nếp nhà cổ thuộc nền văn hóa vùng Đồng bằng sông Hồng, có niên đại thế kỷ 18 – thế kỷ 20; tất cả được làm từ các loại gỗ quý với đường nét chạm khắc hoa văn tinh tế, sống động.
Làng Việt Cổ có diện tích 22.000m2, phía đông giáp đường vào đền Thái Vi thờ các vị vua nhà Trần, phía tây giáp sông Ngô Đồng, phía nam giáp bến đò Tam Cốc, phía bắc giáp dãy núi Cửa Quen. Làng được phục dựng năm 1990 trên khu đất xưa kia là làng cổ Vụng Chùa có từ thời Đinh – Lê, sau này bị chiến tranh tàn phá.
Nhà cổ trong làng được sưu tầm từ nhiều nơi ở Ninh Bình và một số tỉnh đồng bằng Bắc bộ, hợp thành một quần thể để phục dựng thành một làng cổ miền Bắc, có đình làng, nghênh tân các (nhà đón khách), cổng làng, nhà dân, đường làng ngõ xóm…
Bên trong các nếp nhà trưng bày nhiều cổ vật đã từng gắn liền với đời sống của người Việt hàng ngàn năm qua.
Nằm san sát nhau, quần thể nhà cổ được phân loại thành khu nhà giàu và khu nhà nghèo. Khu nhà giàu đại diện cho tầng lớp quan viên ở nông thôn như chánh tổng, lý trưởng… Khu nhà nghèo là tầng lớp bần nông, cố nông.
Đình làng với mái cong vút vốn là ngôi đình của một làng ở Thanh Liêm (Hà Nam) có tuổi đời hơn 150 năm, được làm chủ yếu bằng gỗ, nhiều nhất là gỗ lim, mái đình lợp ngói vảy cá, sân đình rất rộng.
- Xem thêm: Vào thăm làng Bahnar ở Gia Lai
Bên trong đình, cột, kèo, vì được chạm khắc hoa văn tinh xảo, nổi bật là hình hoa sen. Ở khu nhà giàu, các ngôi nhà không giống nhau về mặt thiết kế: nhà thì năm gian hai chái, nhà thì ba gian hai chái, có nhà mái cong vút như mái đình.
Có tuổi thọ cao nhất là hai nhà cổ ở Ninh Bình: nhà cổ Ninh Sơn trên 350 năm, nhà cổ Ninh Xuân trên 200 năm. Nhà cổ Ý Yên (Nam Định) có tuổi đời trên thế kỷ là một kiến trúc đặc sắc với các hoa văn được chạm khắc tinh xảo, nền lát gạch Bát Tràng.
Đến với làng Việt cổ du khách còn được biết về giá trị văn hóa, thẩm mỹ của các cổ vật qua nhiều thời đại lịch sử của người Việt cổ; được hòa mình vào những trò chơi dân gian, thưởng thức những đặc sản của đồng bằng Bắc bộ, những món ăn dân dã của đất Ninh Bình và được nghỉ ngơi trong không gian cổ kính kề bên cảnh sắc hùng vĩ của núi non, hang động và sông nước nơi đây.
