Suốt mười năm, hai kiến trúc sư Nguyễn Hải Long và Trần Thị Ngụ Ngôn gần như chỉ nói về một thứ: viên gạch nung có lỗ. Từ một ngôi nhà lấy cảm hứng tổ mối đến cao ốc văn phòng bảy tầng, Tropical Space biến vật liệu bình dân nhất của người Việt thành cả một cách sống với khí hậu.
Tên tiếng Việt của studio là Không Gian Nhiệt Đới, và cái tên đã là một tuyên ngôn. Với Tropical Space, kiến trúc phải trả lời trước hết cho khí hậu nhiệt đới — nắng gắt, mưa nhiều, độ ẩm cao. Công cụ họ chọn để trả lời không phải công nghệ đắt tiền, mà là viên gạch đất nung và cách xếp nó.
Cột mốc đưa họ ra thế giới là Termitary House (2015) ở Đà Nẵng. Cải tạo một căn nhà cũ hai tầng, nhóm chỉ giữ lại sàn bê tông rồi bọc toàn bộ bằng một lưới gạch thủng. Gạch đỏ cam gợi những tháp Chăm nung dựng trên đất thiêng khu vực này giữa thế kỷ 4 và 15; mặt bằng — với khoảng sống được che chở ở lõi — lấy cảm hứng từ những buồng đất trong tổ mối. Ban đêm, ngôi nhà sáng lên như một chiếc đèn lồng khổng lồ. Nội thất gỗ được đóng lại từ chính rui mè mái nhà cũ, tiết kiệm khoảng 27.000 USD.
Ở Termitary House đã có sẵn hạt nhân triết lý mà studio theo đuổi về sau. Tường gạch nhiều lỗ cùng khoảng thông tầng lớn, theo lời nhóm, cho gió và ánh sáng chạm tới mọi ngóc ngách của ngôi nhà, kể cả nơi khó tiếp cận nhất. Đó là niềm tin cốt lõi: dùng lớp vỏ để điều tiết khí hậu, thay vì bịt kín rồi phó thác cho điều hoà.
Những năm sau là các biến tấu của cùng một câu. Terra Cotta Studio (2016) — xưởng gốm bên sông cho nghệ sĩ Lê Đức Hạ, giấu một lưới kệ tre sau tường gạch thủng. Chicken House (2018) — chuồng gà kiêm sân chơi cho cả gà lẫn trẻ con. Cuckoo House (2019) ở Đà Nẵng — quán cà phê gạch với một căn nhà “đậu” bên trên, ý tưởng lấy từ chiếc đồng hồ cúc cu. Chương trình mỗi lần một khác, vật liệu và niềm tin thì không đổi.
Đến Premier Office (2023) tại quận Tân Bình, TP.HCM, ngôn ngữ ấy được đẩy lên quy mô thương mại. Một vỏ gạch thủng và cây leo bọc quanh cao ốc bảy tầng, có mảng tường xoay 45 độ để công trình “không có cảm giác xâm lấn không gian đô thị”.
Xuyên suốt các tầng là một khoảng thông tầng bán nguyệt giúp toà nhà tự đối lưu. Studio viết: khoảng trống, cây, ánh sáng, gạch, và cả mưa có thể tạo nên sự cởi mở, kích thích sáng tạo và tái tạo năng lượng cho những người làm việc bên trong.
Công trình gần nhất, Terra Cotta Workshop (2024), khép một vòng tròn ý nghĩa: một lò nung kèm trung tâm cho khách tham quan, lại được che chở bằng chính thứ gạch mà lò làm ra. Vật liệu và kiến trúc soi vào nhau.
Điều khiến Tropical Space đáng chú ý ở thời điểm này không nằm ở sự lạ mắt. Trong lúc cụm từ “kiến trúc xanh” dễ trượt thành khẩu hiệu gắn với tấm pin và máy lạnh công suất lớn, họ kiên trì chứng minh một con đường rẻ hơn và bền hơn: dùng vật liệu địa phương cùng cách xếp thông minh để ngôi nhà tự thở. Với nhà phố và văn phòng Việt đang loay hoay giữa nóng và ẩm, bài học gói gọn trong một viên gạch.
Mười năm, một viên gạch. Đôi khi chiều sâu của một studio được đo bằng việc họ trung thành đến đâu với một ý tưởng.
• Đọc thêm: Terrazzo trở lại: vì sao bề mặt lốm đốm hợp nhà Việt
