Khi sân chơi không chỉ dành cho trẻ em

Điều đáng nhớ nhất trong một sân chơi không phải chiếc cầu trượt hay xích đu. Đó là cảm giác được leo lên một nơi cao hơn, nhìn thế giới từ một góc khác và tin rằng mọi thứ đều có thể xảy ra. Cheshm Cheran Bazi Playground ở Iran được tạo ra từ chính tinh thần ấy – một công trình nhỏ nhưng chứa đựng cách nghĩ rất lớn về tuổi thơ và thiên nhiên.

Giữa một vườn ô liu rộng 40 ha ở thành phố Minudasht, phía đông bắc Iran, một sân chơi nhỏ đang kể một câu chuyện lớn về cách con người kết nối với thiên nhiên.

Dự án Cheshm Cheran Bazi Playground do ZAV Architects thực hiện năm 2025 có diện tích khoảng 450 m². Công trình nằm cạnh khu phức hợp Cheshm Cheran – một dự án lưu trú và sinh hoạt cộng đồng trong nông trại được chính nhóm kiến trúc sư này thiết kế từ năm 2017 cho chủ đầu tư Farsh Farm. Vì vậy, sân chơi không xuất hiện như một hạng mục bổ sung độc lập mà là sự tiếp nối tự nhiên của một triết lý thiết kế đã được hình thành từ trước: xem cảnh quan là một phần của đời sống chứ không phải phông nền để ngắm nhìn.

Điều đặc biệt là công trình gần như không áp đặt một cấu trúc xa lạ lên khu vườn. Thay vào đó, các kiến trúc sư tận dụng hệ khung thép vốn đã tồn tại trong trang trại để phục vụ việc chăm sóc và huấn luyện cây trồng. Chính mạng lưới kim loại này trở thành “xương sống” của dự án, định hình toàn bộ ngôn ngữ kiến trúc.

Từ hệ khung sẵn có ấy, những bục tròn với nhiều cao độ khác nhau được treo hoặc đỡ bằng kết cấu thép, xoắn quanh các thân cây ô liu và dần nâng cao về phía tòa nhà trung tâm. Hành trình di chuyển không còn diễn ra trên mặt đất mà mở rộng lên tầng tán cây, tạo nên sự kết nối liên tục giữa mặt đất, thảm thực vật và kiến trúc.

Nhìn từ trên cao, công trình giống một chuỗi quỹ đạo mềm mại đang lơ lửng giữa màu xanh của khu vườn. Nhưng giá trị của nó không nằm ở hình thức thị giác đơn thuần.

Toàn bộ các bục được chế tạo từ thép địa phương uốn cong bằng kỹ thuật cán tròn, kết hợp với sàn nhựa đục lỗ do các nghệ nhân và nhà sản xuất trong vùng thực hiện. Nhờ cấu trúc này, ánh sáng, gió và bóng cây có thể xuyên qua bề mặt, khiến người sử dụng luôn cảm nhận được sự hiện diện của thiên nhiên dưới chân mình.

Các yếu tố vui chơi như xích đu, cầu trượt và những bề mặt xoay được bố trí đan xen trong hệ thống nhiều tầng. Kết quả là một sân chơi ba chiều nơi trẻ em không chỉ chạy nhảy trên mặt đất mà còn khám phá chiều cao, ánh sáng, bóng râm và sự thay đổi của cảnh quan theo từng thời điểm trong ngày.

Điều thú vị là dự án không cố gắng tạo ra một “công viên chủ đề” hay một công trình biểu tượng để chụp ảnh. Nó giống một phần của hệ sinh thái nông nghiệp hơn là một công trình kiến trúc độc lập. Sân chơi và khu vườn gần như không thể tách rời nhau.

Chính điều đó gợi ra một câu hỏi đáng suy nghĩ cho Việt Nam.

Chúng ta có hàng ngàn hecta vườn cây ăn trái ở miền Tây, những đồi chè ở Tây Nguyên, những nông trại ngoại ô Hà Nội hay TP.HCM, cùng vô số công viên đang được quy hoạch mới. Thế nhưng phần lớn các sân chơi vẫn được hiểu như vài thiết bị bằng nhựa đặt trên nền cao su màu sắc. Chúng hoàn thành chức năng cơ bản nhưng hiếm khi tạo nên ký ức.

Trong khi đó, Cheshm Cheran Bazi cho thấy một cách tiếp cận khác: biến chính cảnh quan hiện hữu thành trò chơi. Thay vì đưa trẻ em rời xa thiên nhiên để bước vào một không gian nhân tạo, công trình khuyến khích các em tương tác trực tiếp với cây cối, ánh sáng, gió và địa hình.

Đây có lẽ là điều Việt Nam còn thiếu. Không phải thiếu ngân sách hay thiếu đất đai, mà thiếu những ý tưởng đủ táo bạo để biến một vườn cây thành lớp học ngoài trời, một công viên thành không gian khám phá và một chuyến đi dạo thành trải nghiệm đáng nhớ.

Trong thời đại mà màn hình đang chiếm phần lớn tuổi thơ của trẻ em, những dự án như Cheshm Cheran Bazi nhắc chúng ta rằng vui chơi không chỉ là giải trí. Đó còn là cách con người học cách quan sát thế giới, cảm nhận thiên nhiên và xây dựng mối liên hệ với nơi mình đang sống.

Và có lẽ, đó cũng là lý do những sân chơi đẹp nhất không chỉ dành cho trẻ em.

Chúng được tạo ra để đánh thức đứa trẻ còn đang ngủ quên trong mỗi người lớn.

• Xem thêm: Khi sân chơi trở thành một bài học về sáng tạo và bền vững