Không gian trưng bày chuyên đề về Kinh tế Sài Gòn – thành phố Hồ Chí Minh, gói gọn trong hai gian phòng của Bảo tàng Thành phố Hồ Chí Minh, do Thiên Hùng Architect thiết kế. Không gian trưng bày gây ấn tượng bởi cách xử lý kiến trúc tiết chế và định hướng trải nghiệm thị giác rõ rệt. Không chỉ là nơi lưu giữ hiện vật kinh tế đô thị, dự án còn là hình mẫu của cách kể chuyện lịch sử bằng không gian, nơi người xem được dẫn dắt để cảm nhận dòng chảy phát triển tất yếu của một thành phố năng động bậc nhất cả nước.
Kiến trúc dẫn dắt ánh nhìn
Với chiều cao trần nguyên bản khá lớn, nhóm thiết kế đã chọn cách “kéo thấp” không gian bằng hệ trần xử lý góc nghiêng và sơn tối màu. Tường trắng được giữ nguyên tạo tương phản trực quan, từ đó giúp ánh sáng chiếu điểm làm nổi bật các khoang trưng bày. Nhờ tổ hợp giữa trần tối và nền sáng, không gian sở hữu chiều sâu thị giác đồng thời giữ được sự tập trung cho người xem vào hiện vật, tránh cảm giác trống trải hoặc loãng bố cục thường gặp trong các phòng trưng bày cao rộng.
Tinh thần chủ đạo của không gian là “một dòng chảy tự nhiên từ quá khứ đến hiện tại và tương lai”, KTS Minh Đức, KTS trưởng của Thiên Hùng Architect chia sẻ. Qua đó, thiết kế phản ánh chính hành trình phát triển kinh tế của Sài Gòn: từ các làng nghề thủ công truyền thống, đến cảng biển giao thương quốc tế, và nay là đô thị dịch vụ – tài chính – sáng tạo. Không có đoạn lịch sử nào bị bỏ sót, tất cả được lồng ghép và tái hiện trong một hệ ngôn ngữ thị giác mới – nơi ánh sáng, không gian và bố cục cùng kể chuyện.
Trong không gian trưng bày như dòng chảy liên tục chuyển động, kiến trúc không chỉ là phông nền tôn vinh hiện vật mà chủ động tham gia vào việc định hình trải nghiệm. Những mảng trần nghiêng, khối tường không song song và mặt cắt nhấp nhô tạo nên tổ hợp bất đối xứng đầy chủ ý – một sự gợi nhớ về đô thị Sài Gòn đang phát triển, không theo trật tự cứng nhắc mà sở hữu nhịp sống riêng. Cách bố trí này cho phép tầm nhìn người xem được dẫn dắt một cách tự nhiên từ cụm nội dung này sang cụm nội dung khác.
Bức tranh toàn cảnh từ những mảnh ghép ký ức đô thị
Cảng Sài Gòn xuất hiện trong hình ảnh tư liệu và hiện vật được bày trí là một minh chứng sống động cho giai đoạn thuộc địa và hậu thuộc địa, khi thành phố này trở thành đầu mối giao thương quốc tế, kết nối Nam Kỳ lục tỉnh với thế giới. Đèn tàu, tay lái, móc cần trục – những vật thể tưởng chừng khô khan – lại giúp tái hiện một đô thị phát triển dựa trên biển, trên lao động, trên luồng chảy của hàng hóa và con người.
Hiện vật trưng bày mang tính đại diện cao, khắc họa diện mạo của một đô thị từng đóng vai trò tiên phong trong tiến trình công nghiệp hóa tại Đông Dương, đồng thời vẫn giữ được dấu vết của đời sống nông nghiệp – thủ công trước đó. Những ngành nghề như chạm khắc gỗ, đúc đồng hay làm gốm không chỉ đại diện cho văn hóa vật chất của cư dân mà còn là phần hồn tinh thần, phản ánh trình độ tay nghề và thẩm mỹ của các cộng đồng di dân đã góp phần tạo nên bản sắc Sài Gòn. Tất cả hiện vật được trưng bày bằng ngôn ngữ kiến trúc đương đại – ánh sáng âm tường, bố cục mở, giao diện song ngữ – chính là cách nhóm thiết kế lựa chọn để đối thoại giữa hiện tại và quá khứ, giữa người xem hôm nay với thành phố đổi thay qua bao thăng trầm lịch sử.
Tiếp cận đại chúng qua thiết kế vị nhân sinh
Không gian trưng bày của phòng Kinh tế Sài Gòn – Thành phố Hồ Chí Minh cho thấy sự cân nhắc kỹ lưỡng về khả năng tiếp cận với công chúng. Mọi bảng thông tin đều được trình bày song ngữ Việt – Anh qua văn bản cô đọng và minh họa rõ ràng. Video trình chiếu, hình ảnh phóng lớn, biểu đồ kinh tế được kết hợp mạch lạc, giúp người xem từ nhiều tầng lớp – kể cả khách du lịch – có thể nhanh chóng nắm bắt được chủ đề trưng bày. Các băng ghế nghỉ bố trí giữa phòng như một lời mời người xem tạm dừng để suy ngẫm về hành trình kinh tế của thành phố mà họ đang sống.
Lưu giữ truyền thống trong bối cảnh thời đại mới
Trong cách đặt các hiện vật truyền thống – từ nông cụ, gốm sứ, chạm khắc gỗ – vào không gian hiện đại với trần tối, đèn âm tường và bố cục mở, có thể nhận thấy nỗ lực từ các kiến trúc sư đưa “quá khứ” bước vào đối thoại cùng ngôn ngữ thị giác đương đại. Những vật thể từng gắn với đời sống lao động nay không còn được xem như kỷ vật mà trở thành chất liệu trưng bày được tổ chức lại, cắt lớp, phân nhóm và soi chiếu dưới góc nhìn mới. Sự dịch chuyển này đặt ra một câu hỏi lớn cho các bảo tàng và không gian văn hoá đô thị hiện nay: Chúng ta đang bảo tồn truyền thống như một di sản bất biến, hay nên chủ động tái định nghĩa nó trong dòng chảy hiện đại hóa? Và đâu là ranh giới giữa việc giữ gìn nguyên vẹn và việc làm mới để phù hợp với nhận thức thị giác, thói quen tiếp nhận của công chúng hôm nay?
Câu trả lời có lẽ còn tuỳ vào từng bối cảnh, nhưng với không gian trưng bày này, có thể thấy một tinh thần rõ ràng: truyền thống không bị giữ lại phía sau, mà tiếp tục đồng hành cùng hiện tại – như một phần không thể thiếu của quá trình kiến tạo đô thị hôm nay.
