Thật khó để tìm một loại quả gia vị lạ lùng, làm người ta say mê như chanh ngón tay (finger lime, có tên khoa học là Microcitrus australasica).
Bên trong trái có hình ống, trông tựa cái ngón tay người chất đầy những hạt như ngọc trai với nhiều loại màu sắc khác nhau tùy theo giống chanh: xanh lá cây nhạt, vàng, màu đỏ san hô và đỏ sẫm.
Loại trái gia vị độc đáo này ban đầu chỉ mọc hoang dã, sau này được các nhà nông học và chuyên gia làm vườn ở Úc tìm cách gây giống và trồng trọt thành công.
Chanh ngón tay – còn được biết đến ở Úc với cái tên “chanh caviar” – mọc hoang trong những khu rừng mưa cận nhiệt đới, dọc bờ biển bang Queensland và New South Wales.
Cây mọc dưới những tán cây cao, hay cạnh những loại cây cao để lấy bóng mát. Năm 1915, nhà khoa học Walter Swingle gán cho nó cái tên là “vi chanh” (microcitrus) bởi cây của nó có lá rất nhỏ. Quả chanh phát triển trên những cành có nhiều gai.
- Xem thêm: Khôi phục truyền thống ẩm thực hoa cỏ
Cây chanh ngón tay có thể trồng bằng hạt, nhưng dùng cách chiết cành hay ghép thì cây sẽ phát triển rất nhanh và cho trái ngon hơn.
Từ ngàn năm trước, thổ dân ở Úc đã biết dùng chanh ngón tay như một loại trái ăn được và có tác dụng chữa bệnh. Hạt chanh và nước cốt ép từ hạt có tác dụng khử trùng, giúp làm giảm các cơn đau.
Theo phân tích, chanh ngón tay giàu axit folic, potassium và vitamin E, đặc biệt là hàm lượng vitamin E chứa trong chanh ngón tay nhiều gấp ba lần so với quýt, vốn được xem là loại trái cây giàu vitamin E, loại vitamin chống oxy hóa quan trọng nhất đối với tế bào con người và có khả năng ngăn ngừa bệnh tật.
Để ăn thì chanh ngón tay có vị chua rất gắt, hạt chanh khi cắn vỡ có hương vị như trứng cá caviar, nhưng nhờ màu sắc bắt mắt nên hạt chanh thường được dùng để trang trí món ăn và tạo hương thơm dễ chịu. Hầu như tất cả đầu bếp và các bà nội trợ ở Úc đều biết công dụng của loại trái gia vị này trong lĩnh vực ẩm thực.
Khi người Anh đến Úc định cư, họ phát quang bụi rậm để trồng trọt, rất nhiều cây chanh ngón tay đã bị hủy diệt.
May mắn là ở các khu rừng mưa cận nhiệt đới trong khu vực đất tư nhân cũng như trong các vườn quốc gia, loại cây này vẫn tồn tại và hiện là nguồn duy nhất để có được những quả chanh hình dạng kỳ lạ, với chất chua hoàn toàn khác biệt với các loại chanh có trên các châu lục còn lại.
Tại Mỹ, chanh ngón tay đã xuất hiện vài năm trước nhưng nó chỉ mới được người tiêu dùng chính thức biết đến và đưa vào bữa ăn gần đây thôi, tất nhiên không phải vì cái vẻ ngoài ngộ nghĩnh của nó.
“Cắn một chút chanh ngón tay, nó vỡ ra như khi ăn caviar, và bạn sẽ phát hoảng khi lần đầu nếm trải nó. Từ góc nhìn ẩm thực, loại trái gia vị này đang phát triển nhanh như cháy rừng vậy” – bếp trưởng người Úc Curtis Stone, tác giả sách dạy nấu ăn và là ngôi sao truyền hình ẩm thực tại Mỹ – nói.
- Xem thêm: Món hầm núi lửa
Tại Nhà hàng Maude ở Los Angeles, bếp trưởng Curtis Stone dùng chanh ngón tay để trang trí các món cá ăn tươi và cách khác thường hơn là dùng nó với món pasta, khi đó theo Stone chanh ngón tay giúp cân bằng độ béo của bơ trắng phủ bánh bao nhân thịt vịt trong đĩa pasta.
Mặt khác, chất axit chua của chanh ngón tay cũng không quá mạnh vì các hạt chanh được bao phủ bằng một màng mỏng, chỉ khi nào cắn vỡ hạt thì vị chua axit mới thoát ra. Màng mỏng của hạt còn giúp món cá ăn tươi không bị “chín” bởi axit chua.
Trong khi đó, tại Nhà hàng Gem ở khu Manhattan của New York, bếp trưởng 20 tuổi Flynn McGarry hoàn tất món cá bơn ăn tươi với hạt chanh ngón tay: “Món ăn trông rất tuyệt và có thể dễ dàng thay đổi hình ảnh của nó (bằng các hạt chanh ngón tay)”.
Dù loại trái gia vị này hiếm khi thấy trong nghệ thuật bếp núc xứ Hàn, tại Nhà hàng Atomix ở New York, bếp trưởng Junghyun Park đã tìm được cách sử dụng chanh ngón tay cho các món ăn tại đây.
Ông đưa nó vào món cá bơn halibut hấp, bổ sung thêm vào món ăn này với patê gan ngỗng và xốt đậu nành lên men. Chanh ngón tay còn đến với nhiều địa chỉ ẩm thực ở miền Trung nước Mỹ.
Như tại Nhà hàng Acorn ở Denver, bang Colorado, bếp trưởng Ian Palazzola đã dùng nó trang trí món hàu cả ăn tươi lẫn nướng: “Dường như hải sản và chanh ngón tay là hai thứ được dành riêng cho nhau”, Palazzola cho biết.
Tuy nhiên, nếu có gì khiến các đầu bếp Mỹ ngần ngại khi dùng chanh ngón tay thì đó chính là giá cả: giá đặt hàng qua email lên đến 150 USD/pound (khoảng 450gr) để chanh được gửi từ Úc sang.
Để giải quyết khó khăn này, bếp trưởng Curtis Stone đã có cách của riêng ông: trồng hai cây chanh ngón tay sau khu vườn của Nhà hàng Maude.
Tin tốt lành hơn: chanh ngón tay đã được trồng nhiều ở bang California và người tiêu dùng ở Mỹ nay có thể mua với giá khoảng 40-50 USD/pound.
