Nhà Saitama: phòng khách lên tầng để tìm ánh sáng

Giữa khu Omiya chật chội của Saitama, nơi những khối nhà hai, ba tầng ép sát từ phía đông nam, HEARTH Architects chọn một lối đi ngược: đẩy cả phòng khách lên tầng hai và khoét một khoảng sân nhìn ra hàng keyaki cổ. Ngôi nhà mẫu vỏn vẹn hơn 30 tsubo vì thế vừa kín đáo, vừa ngập sáng.

Khu đất nằm ngay sau tham đạo đền Hikawa — con đường rợp hàng keyaki được xem là dài nhất Nhật Bản — cách ga JR Omiya chừng mười phút đi bộ. Vị trí đẹp, nhưng oái oăm: đất chỉ hơn 100m², lại rơi đúng ranh giới giữa khu thương mại và khu ở, thuộc vùng chuẩn phòng hỏa. Phía đông nam, những căn nhà hai ba tầng đứng sát, chặn gần hết hướng nắng đẹp. Với một studio quen làm nhà vườn rộng rãi ở tỉnh Shiga, đây là một bài toán ánh sáng khắc nghiệt.

Kiến trúc sư Yoshitaka Kuga, người sáng lập HEARTH Architects, không cố cãi lại khu đất. Thay vì mở thật nhiều cửa — điều sẽ đánh đổi cả sự riêng tư lẫn khả năng cách nhiệt — anh làm điều ngược lại: thu hẹp tối đa các ô cửa nhìn ra phố, rồi bù ánh sáng bằng cách đưa toàn bộ khối phòng khách – bếp – ăn lên tầng hai. Ở độ cao ấy, nắng vượt qua được mái những căn nhà lân cận. Và tại góc tây nam, đúng chỗ thấp thoáng tán keyaki của tham đạo, anh xẻ một khoảng sân trong.

Studio gọi nó là “khoảng trống phong phú”. Nghe như một nghịch lý: trên một mảnh đất đã quá chật, người ta lại cố tình để trống một phần. Nhưng chính khoảng trống ấy mới là thứ làm cả ngôi nhà thở. Sân không lớn, chỉ đủ cho một thân cây mảnh vươn lên giữa hai bức tường trát, nhưng nó được nhìn thấy từ nhiều điểm cùng lúc: từ hiên vào nhà, từ phòng kiểu Nhật ở tầng trệt, và từ khu sinh hoạt phía trên. Cùng một mảnh xanh, mỗi phòng lại bắt một góc khác.

Nhờ vậy, căn nhà vốn buộc phải quay lưng với phố lại có được một “mặt tiền” riêng tư của chính nó — nơi trong và ngoài nối nhau nhẹ nhàng mà không đánh mất sự kín đáo. Với mặt bằng chỉ hơn 50m² mỗi tầng, đó là cách studio tạo ra cảm giác chiều sâu mà diện tích thật không hề có. Bạn bước vào một căn nhà nhỏ, nhưng ánh mắt thì luôn có chỗ để đi xa.

Lên tầng hai, mái dốc mở ra thành một trần gỗ xòe như nan quạt, và khối bếp – ăn – khách trải dài dưới đó. Đây là nơi ánh sáng được đền bù: cửa kính hướng vào khoảng sân, nắng đổ xuống mặt đá của đảo bếp, lên sàn gỗ, lên chiếc bàn ăn. Kuga xử lý mặt cắt để ánh sáng rơi thành từng lớp đậm nhạt thay đổi trong ngày — thứ anh muốn người ở cảm nhận bằng cả giác quan chứ không chỉ bằng mắt.

Tầng trệt giữ lại một phòng kiểu Nhật lát tatami, cửa shoji lọc nắng thành một thứ ánh sáng mềm, gần như có thể chạm vào. Bố cục phần còn lại bám theo nhịp sống hiện đại: chỗ làm việc tại nhà đặt cạnh khu vực việc nhà, để một người có thể vừa làm vừa trông con; các phòng riêng cố ý để mở, chờ được chia lại khi đứa trẻ lớn lên. Không gì thừa, nhưng cũng không gì bị đóng cứng.

Đằng sau vẻ tĩnh tại mộc mạc là một cỗ máy khí hậu. Nhà Saitama vốn là nhà mẫu trải nghiệm hệ điều hòa toàn nhà của hãng Marvex: một buồng máy nhỏ đặt giữa nhà đẩy khí qua sàn và khe giữa các tầng tới từng phòng, rồi để khí tự tuần hoàn qua giếng thang thông tầng và gác mái quay về, đổi khí liên tục bằng hệ trao đổi nhiệt toàn phần. Kết quả là đẳng cấp cách nhiệt 6.5, chỉ số kín khí C 0.5, và chỉ một chiếc điều hòa đủ cho cả ngôi nhà. Tiện nghi được giấu kín sau một lớp vỏ tưởng như chẳng có gì.

Điều đáng nói không phải các con số. Mà là việc một khu đất tưởng chỉ có thể sinh ra một chiếc hộp bít bùng lại cho ra một ngôi nhà biết đón sáng, biết chừa chỗ cho cây, và biết đổi sắc theo giờ trong ngày. Nhà phố Việt — nơi ba mặt giáp tường là chuyện thường ngày — có thể đọc ở đây một lời nhắc quen mà dễ quên: đôi khi thứ làm căn nhà rộng ra không phải là thêm một ô cửa, mà là dám bỏ trống một khoảng sân.