Nhà Khối Bay: ban công gánh phần việc của khu vườn

Phú Mỹ có mật độ khu công nghiệp lớn nhất Bà Rịa – Vũng Tàu: nhà máy nặng, cảng container, và một lực lượng chuyên gia cần chỗ ở tử tế. TAA Design trả lời bằng một tổ hợp lưu trú mà ở đó ban công thôi làm phần thừa của căn hộ.

Trên bản vẽ, mảnh đất chỉ có 300 m². Quy định cho phép xây 200 m². Tổng diện tích sàn của công trình lại là 1.200 m². Khoảng chênh giữa ba con số ấy chính là toàn bộ câu chuyện thiết kế.

TAA Design không giải bài toán bằng cách nén thêm phòng vào phần diện tích được phép xây. Họ đẩy ngược ra ngoài: những khối rộng 2 – 3,5 m vươn khỏi mặt đứng, mỗi khối đủ chỗ cho một khoảnh vườn, một sân chơi trên cao, hoặc chỉ đơn giản là bộ bàn ghế ngồi uống cà phê sau ca làm. Nhóm kiến trúc sư gọi chúng là “khối thiên nhiên lơ lửng”.

Điều đáng chú ý không nằm ở việc có cây trên ban công — chuyện đó nhiều công trình đã làm. Nó nằm ở cách các khối được xếp so le. Xếp so le tạo ra khoảng thông tầng theo phương đứng, nghĩa là cây có chiều cao thật để lớn thay vì bị ép dưới một tấm sàn bê tông cách đầu người hơn mét. Đó là khác biệt giữa cây xanh để nhìn và cây xanh sống được.

Từ ngoài nhìn vào, những khối to nhỏ chồng lấn nhau tạo một nhịp không đều trên mặt đứng — thứ nhịp mà bản vẽ mặt đứng đối xứng quen thuộc của nhà ở cho thuê không có. Lớp vỏ màu vàng đất giữ công trình khỏi rơi vào cái thô của bê tông trần, và quan trọng hơn, giữ nó không lạc lõng giữa một vùng đô thị công nghiệp vốn đã quá nhiều xám.

Vì sao không dùng lam chắn nắng, giải pháp quen thuộc và rẻ hơn nhiều cho một mặt đứng phơi nắng? Vì lam chỉ làm được một việc. Khối vươn ra làm được ba: che nắng cho phần kính phía sau, tạo bóng đổ cho khối bên dưới, và trả lại cho người ở một chỗ để ngồi ngoài trời. Với một tổ hợp lưu trú dài ngày, việc thứ ba mới là việc quyết định.

Mặt bằng được tách làm bốn khối. Lối lưu thông giữa các khối đồng thời là khe gió, kéo luồng không khí xuyên qua công trình thay vì để nó dừng lại ở mặt tiền. Cộng với bóng của những cây lớn trồng trên các khối vươn, bề mặt công trình gần như luôn có một phần được che. Đây là cách xử lý khí hậu bằng hình khối, không bằng thiết bị.

Bên trong, căn hộ được cắt gọn về ba khu vực: chỗ ngủ, bàn làm việc và khu vệ sinh. Không có phòng khách, không có bếp mở kiểu căn hộ gia đình. Người ở đây là chuyên gia đi làm theo ca, phần lớn thời gian trong ngày ở nhà máy; căn hộ chỉ cần làm tốt hai việc là ngủ và làm việc. Phần sinh hoạt còn lại được đẩy ra ban công — nơi có bàn ghế, có cây, và có gió.

Bảng vật liệu đi theo cùng logic: gỗ tự nhiên, nhôm Xingfa, gạch Taicera — những thứ có sẵn ở thị trường xây dựng địa phương, dễ thay thế, dễ bảo trì cho một công trình vận hành liên tục. Cửa sổ mở lớn, đường nét nội thất thẳng, và phần lớn diện tích còn lại được nhường cho khoảng trống cùng cây xanh. Chính lớp cây dày trên các khối vươn cũng là lớp cản âm gián tiếp, đẩy tiếng ồn của khu công nghiệp lùi ra xa hơn một chút.

“Khối bay là giải pháp thiết kế nhằm nâng cao chất lượng sống cho các tổ hợp ở trên cao trong đô thị” — nhóm thiết kế viết như vậy về công trình của mình. Câu đó nghe khiêm tốn hơn kết quả thực tế. Cái mà The Flying Blocks làm được, ở một thị xã mà nhà ở cho chuyên gia thường chỉ là dãy phòng xếp cạnh nhau, là chứng minh rằng chất lượng sống trong loại hình này không phụ thuộc vào diện tích căn hộ. Nó phụ thuộc vào việc kiến trúc sư có chịu trả lại cho người ở một khoảng ngoài trời hay không.

Trong bối cảnh các đô thị công nghiệp Việt Nam đang mở rộng nhanh hơn tốc độ nghĩ về chỗ ở cho người lao động kỹ thuật, đây là một tiền lệ đáng đọc kỹ. Xem thêm cách các mô hình đô thị cộng sinh đang được đặt lại vấn đề, hay cách một ngôi nhà ở Phan Rang giải bài toán khí hậu bằng khoảng sân trong.