MƯA Coffee Shop: đưa vỉa hè vào trong nhà thép

Ở Việt Nam, nhà thép mặc nhiên bị xếp cùng nhà xưởng và công trình tạm. 85 Design lấy đúng vật liệu đó dựng một quán cà phê 130 m² ở Mỹ An, giữ nguyên cảm giác ngồi vỉa hè nhưng cắt hết mưa và nắng.

Đi dọc bất kỳ tỉnh lộ nào cũng gặp nhà thép: xưởng may, kho hàng, mái tôn dựng trong một tuần và tháo trong một ngày. Tiện đến mức vật liệu này tự dán cho mình cái nhãn rẻ – nhanh – tạm bợ, và gần như không ai nghĩ nó làm ra được một công trình đẹp. Kiến trúc sư của 85 Design nhận MƯA Coffee Shop với đúng ý định gỡ cái nhãn ấy xuống: “Nhà thép không khô cứng cũng không cứng nhắc. Nhà thép hoàn toàn có thể thành công trình hấp dẫn và chất lượng.”

Chuyện đến được chỗ đó thì không suôn. Một năm trước, chính người chủ này đã tìm đến anh nhờ tư vấn một quán cà phê khung thép trên khu đất 127 m². Giai đoạn thiết kế trôi chảy; ra công trường thì nhà thầu làm không tới nơi, chủ đầu tư đổi ý liên tục so với bản vẽ. Kiến trúc sư rút khỏi dự án. Quán vẫn xây xong, khác hẳn thiết kế gốc, phần hoàn thiện thì tệ.

Hơn hai tháng trước khi MƯA thành hình, ông chủ quay lại, lần này với ngân sách 48.000 USD. Trước khi nhận, kiến trúc sư đặt ngược điều kiện: duyệt thì theo đúng thiết kế, không thì cửa ở đằng kia. Ông ấy xin lỗi chuyện cũ và đồng ý. Chi tiết này đáng kể ra, vì gần như mọi thứ làm nên MƯA đều nằm ở chỗ bản vẽ được giữ nguyên đến cuối.

Đề bài gọn mà khó: một quán theo kiểu vỉa hè Việt Nam. Thoáng, sáng, ngồi trong nhà mà vẫn thấy như đang ngồi ngoài đường; chỉ có mưa và nắng là không được chạm tới khách. Nghe thì giống chuyện mở toang mặt tiền, nhưng vỉa hè Việt đâu chỉ là chỗ không có tường — nó là nắng lọt qua tán cây, là tiếng xe, là cảm giác trần cao vô hạn.

Chính từ chỗ đó, hệ khung thép được đẩy ra ngoài làm mặt tiền thay vì giấu sau tường. Các thanh thép hộp sơn đen ghép thành dãy tam giác chồng chéo suốt hai tầng, vừa gánh lực vừa thành hoa văn; nhìn từ ngoài, cả khối nhà giống một giàn giáo được sắp xếp có chủ đích. Cách dùng thép ở đây gần với tinh thần một cột thép đỏ giải phóng cả mặt bằng căn nhà ống: kết cấu không trốn đi mà đứng ra nhận vai trò trang trí.

Xen giữa những tam giác ấy là gạch trần, và ở các mảng cần gió, gạch được xây hở thành ô — ánh sáng lọt qua thành từng chấm, đổi hình theo giờ trong ngày. Phần trả lời cho vế “mưa và nắng không chạm tới khách” thì nằm trên đầu. Trần bê tông đặc, nhưng bị xẻ thành những dải kính chạy dọc: sáng rơi xuống thành vệt hẹp, đủ để bàn nào cũng có ánh sáng tự nhiên mà không ai bị nắng hắt vào mặt.

Giữa nhà là một giếng trời thông hai tầng kéo ánh sáng từ mái xuống tận tầng trệt. Đây cũng là chỗ công trình chơi bạo nhất: mấy dầm gỗ lớn bắc chéo ngang giếng trời, trên mỗi dầm là một máng cây, bóng đèn tròn thả xuống bám theo lan can thang. Ngồi tầng dưới nhìn lên, cây và ánh sáng ở ngay trên đầu — tán lá vỉa hè được dựng lại bằng thứ vật liệu khác.

Bảng vật liệu giữ đúng ba thứ: thép đen, gạch đỏ và gỗ. Không sơn phủ, không phào chỉ, mạch vữa để lộ. Bàn ghế gỗ mộc, quầy bar gỗ dài, lan can sắt thanh mảnh, thứ gì cũng ở dạng thô nhất của nó. Có lẽ vì thế mà quán không bị thiết kế quá tay: khách ngồi vào thấy quen, dù kết cấu bên trên phức tạp hơn hẳn một quán cà phê thường.

Càng lên cao, ranh giới càng mờ. Tầng trên mở ra ban công, bàn kê sát lan can nhìn thẳng ra đường; đến tối, đèn vàng hắt qua hệ tam giác thép làm mặt đứng sáng lên như một chiếc lồng đèn. Đó là lúc công trình trả lời rõ nhất cho cái tên của nó: mưa thì cứ mưa, cảm giác ngồi ngoài trời vẫn còn nguyên.

Điều đáng nói cuối cùng không nằm ở 48.000 USD hay 130 m². Nó nằm ở chỗ thứ vật liệu bị coi là tạm bợ nhất lại được đưa ra trước nhất, và chính nó làm nên toàn bộ khuôn mặt của quán — cùng một cách nghĩ đã giúp nhiều ngôi nhà cũ ở Việt Nam có đời sống thứ hai dưới dạng quán cà phê.