Vật liệu nào có thể tạo không gian sống lành mạnh?

Phần lớn cuộc đời của chúng ta là “ở trong nhà”. Nếu không ở nhà, chúng ta cũng đến nơi làm việc, học tập hay các trung tâm vui chơi giải trí với những hoạt động chủ yếu diễn ra trong môi trường xây dựng khép kín.

Ngày nay, các kiến trúc sư phải đối mặt với một thách thức quan trọng: tạo ra không gian nội thất thoải mái, hiệu quả và lành mạnh với những thông số được điều chỉnh tốt, xem xét các yếu tố như chất lượng không khí trong nhà, ánh sáng ban ngày và thiên nhiên trong thiết kế nội thất ngay từ giai đoạn thiết kế ban đầu. Tất nhiên, điều này liên quan đến việc lựa chọn vật liệu một cách nhạy cảm và phù hợp, cho dù chọn cách tránh một số thành phần có hại cho sức khỏe hoặc bằng cách tích hợp các sản phẩm không độc hại để tạo môi trường sống tốt và giúp tăng cường sức khỏe cho người sống hoặc làm việc, vui chơi trong không gian đó.

Ô nhiễm không khí trong nhà cao hơn nhiều so với ngoài trời

Nhiều người có thể ngạc nhiên khi biết rằng ô nhiễm không khí trong nhà cao hơn nhiều so với ngoài trời. Vì vậy, điều quan trọng là phải nhận thức và hiểu nó đến từ đâu, đặc biệt là vì nó rất khó phát hiện. Chất gây ô nhiễm trong nhà có nhiều kích cỡ và thành phần khác nhau. Chúng có thể là vi sinh vật như nấm và mốc, có xu hướng phát triển trong môi trường ẩm ướt, ấm hoặc các chất gây ô nhiễm dạng phân tử như chất gây dị ứng có thể đến từ côn trùng, động vật gặm nhấm, vật nuôi…

Các mối nguy tiềm ẩn khác bao gồm khí CO₂ và các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi (Volatile Organic Compounds – VOC – thường dùng để chỉ hỗn hợp các chất hữu cơ độc hại bay trong không khí xuất phát từ các sản phẩm do con người chế tạo) có nguồn gốc từ vật liệu xây dựng, đồ nội thất gia đình hoặc sản phẩm làm sạch. Tất cả các chất ô nhiễm này có thể gây hại cho sức khỏe thể chất và tinh thần, thậm chí tác hại nhiều hơn nữa nếu chúng tích tụ. Ví dụ, một lượng đáng kể nấm mốc có thể gây ra các triệu chứng dị ứng nghiêm trọng, trong khi việc tiếp xúc nhiều với CO₂ có thể ảnh hưởng đến hiệu suất và năng suất của chúng ta. Formaldehyde – một trong những VOC phổ biến nhất và đặc biệt đáng quan tâm, có khả năng ảnh hưởng đến mức độ tập trung và gây đau đầu, buồn nôn, chóng mặt, mất trí nhớ và thậm chí là trầm cảm. Nhìn chung, chất lượng không khí trong nhà kém là nguyên nhân của 50% tổng số các bệnh về đường hô hấp.

Chiến lược thiết kế cho không gian nội thất lành mạnh

Hiểu được nguồn gốc của vấn đề, kiến trúc sư có thể thực hiện các chiến lược thiết kế nhất định để loại bỏ hoặc giảm thiểu các chất gây ô nhiễm trong nhà, chẳng hạn như đảm bảo phương án thông gió tự nhiên phù hợp, tăng tiếp xúc với ánh sáng tự nhiên và sự hiện diện của thực vật. Tuy nhiên, một trong những cách hiệu quả nhất để giảm thiểu sự lan truyền của các chất ô nhiễm trong nhà là lựa chọn các vật liệu xây dựng hiện đại, không độc hại, bền vững được tạo ra nhằm mục đích xây dựng và tạo môi trường sống an toàn trong gia đình – đồng thời thúc đẩy sức khỏe thể chất, tinh thần và môi trường.

Chúng tôi đưa ra một số ví dụ dưới đây trên cơ sở phân nhóm từng vật liệu theo chức năng của nó để giúp các kiến trúc sư và chủ nhân trong quá trình lựa chọn: xây dựng, bề mặt sàn, hoàn thiện tường và cách nhiệt.

Xây dựng

Khi nói đến vật liệu xây dựng thông thường, gỗ đã được chứng minh là cực kỳ có lợi cho sức khỏe thể chất và tinh thần. Các nghiên cứu cho thấy rằng sự hiện diện trực quan của các yếu tố bằng gỗ có thể làm giảm căng thẳng hiệu quả, khi mà các phòng có khoảng 45% bề mặt gỗ giúp tăng cường nhận thức về sự thoải mái, giảm huyết áp và cải thiện hiệu suất nhận thức. Tuy nhiên, điều quan trọng là phải tìm nguồn nguyên liệu từ rừng được quản lý bền vững hoặc sử dụng gỗ tái chế (reclaimed wood) để đảm bảo sức khỏe môi trường.

Tương tự như vậy, tre được biết đến như một vật liệu mang lại hạnh phúc; có thể làm dịu tâm trí căng thẳng, giảm lo lắng và cải thiện sự tập trung. Nó cũng có tính bền vững cao. Là một loại thực vật tăng trưởng nhanh, tre không cần phân bón, tự phát triển cây con và so với khối lượng cây tương đương, tạo ra nhiều oxy hơn 35% và hấp thụ 12 tấn CO2 trên mỗi ha hàng năm. Mặc dù không phải là tài nguyên thiên nhiên nhưng thép không gỉ cũng là một lựa chọn thay thế tốt khi tạo ra môi trường lành mạnh vì nó có thể tái chế vô hạn và không thải ra độc tố (điều này giải thích cho việc sử dụng phổ biến vật liệu này trong vật dụng nhà bếp).

Bề mặt sàn

Để tạo ra một ngôi nhà lành mạnh nhất, sàn mặt cứng có xu hướng là lựa chọn tốt hơn so với sàn trải thảm, sàn gỗ công nghiệp hoặc vinyl. Thảm có tác dụng giữ các chất ô nhiễm và không bao giờ sạch hoàn toàn, trong khi một số sàn gỗ công nghiệp có thể thải ra hàm lượng formaldehyde gây nguy hiểm. Do đó, nên sử dụng sàn gỗ có lớp hoàn thiện VOC thấp hoặc gạch có chất trám khe VOC thấp, chẳng hạn như gạch men, sứ và thủy tinh, tất cả đều dễ lau chùi. Nếu thảm vẫn là lựa chọn ưu tiên, có thể sử dụng thảm len và gỗ hoặc nỉ được làm từ sợi tự nhiên, có thể tái tạo, không hóa chất và bền vững. Để lắp đặt, điều quan trọng là phải tìm chất kết dính không độc hại hoặc vật liệu không yêu cầu chất kết dính.

Vật liệu cách nhiệt

Trong một thời gian dài, các công trình xây dựng thường sử dụng vật liệu cách nhiệt làm bằng sợi thuỷ tinh – có thể gây ra các vấn đề về hô hấp hay viêm da tùy vào loại vật liệu cụ thể. Do đó, lý tưởng nhất là sử dụng các vật liệu cách nhiệt xanh được chứng nhận với mức VOC thấp và không chứa chất chống cháy hóa học.

Hoàn thiện tường

Tổ chức Công tác Môi trường (EWG) đề nghị tránh vách thạch cao làm từ thạch cao tổng hợp vì nó được sản xuất từ chất thải than và có thể bị nhiễm thủy ngân, lưu huỳnh và VOC có thể phát tán vào không khí. Thay vào đó, các kiến trúc sư có thể sử dụng các giải pháp tái chế thay thế, ít khí thải carbon hoặc thậm chí triển khai các công nghệ tiên tiến như vách thạch cao hấp thu VOC, có tác dụng thu giữ các chất gây ô nhiễm và pha loãng tới 70% VOC được tìm thấy trong nhà.

Sơn tường là một thành phần quan trọng khác cần được quan tâm, mang lại sức sống cho bất kỳ căn phòng nào và tác động tích cực đến tâm trạng của người ở. Tuy nhiên, có những sản phẩm thải ra chất độc lâu dài có thể gây nguy hiểm. May mắn thay, công nghệ sơn đã phát triển và cùng với các quy định mới về môi trường, đã dẫn đến sự phát triển của những sản phẩm lành mạnh hơn, bền vững hơn. Mặc dù chúng không bao giờ có thể được đảm bảo là 100% không độc hại, nhưng sơn “Zero-VOC” và “Low-VOC” là một trong những lựa chọn thay thế. Nhưng để tốt hơn cho môi trường và sức khỏe con người, sơn tự nhiên gốc nước hầu như luôn là một lựa chọn an toàn hơn.