Một số loại trái cây, các loại hạt và rau quả chúng ta ăn ngày nay là giống lai tạo do con người làm ra. Chúng được tạo ra thông qua sự sưu tập giống chọn lọc, một quá trình trong đó chỉ những cây có đặc điểm thuận lợi được trồng lại.
Trong những trường hợp hiếm hoi, côn trùng chịu trách nhiệm tạo ra các loại cây lai thông qua sự thụ phấn chéo. Hầu hết các mục trong danh sách này đều đáng ngạc nhiên bởi vì phần lớn các trái cây, các loại hạt và rau quả chúng ta vẫn tưởng rằng chúng đã có sẵn như thế trong thiên nhiên, nhưng thực chất là do lai tạo.
1. Bắp cải, bông cải xanh, súp lơ, cải xoăn, và còn nhiều nữa
Bắp cải, bông cải xanh, súp lơ, cải xoăn, cải brussels, cải búp (collard greens), su hào và một số loại rau có liên quan chặt chẽ có nguồn gốc từ cùng một loài thực vật: đó là Brassica oleracea. Hình dạng hoang dã của nó được gọi là mù tạt hoang dã và chúng vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay. Khoảng 2.500 năm trước, cây mù tạt hoang dã chỉ mọc ở một số vùng của châu Âu và Địa Trung Hải.
Hương vị của nó rất đa dạng, tùy thuộc vào nơi nó phát triển. Người La Mã và Hy Lạp cổ đại đã sớm nhận ra rằng họ có thể trồng nó để làm thức ăn. Họ tổ chức nhân giống chọn lọc bằng cách trồng các hạt giống từ mù tạt hoang dã với những chiếc lá lớn hơn. Kết quả là các loại rau mà chúng ta gọi là rau cải xoăn và cải búp.
Việc nhân giống chọn lọc tiếp tục vào những năm 1600, khi người ta nhân giống mù tạt hoang dã với những chồi lá lớn hơn nữa. Kết quả cho một loại rau mới bao phủ với rất nhiều lá. Đây là cây bắp cải đầu tiên. Mù tạt hoang được chọn với những phần thân lớn hơn trở thành su hào, những cây có đầu nhỏ trở thành mầm brussels và những cây có hoa lớn trở thành bông cải xanh và súp lơ. Năm 1993, một công ty Nhật Bản đã lai bông cải xanh (broccoli) với kai-lan để tạo ra broccolini. Kai-lan không phổ biến ở Mỹ. Nó có xuất xứ từ cây mù tạt hoang dã và là phiên bản của bông cải xanh Trung Quốc.
2. Trái cam
Ngày nay có nhiều giống cam. Tuy nhiên, mọi giống đều bắt nguồn từ giống lai nhân tạo được tạo ra bằng cách lai trái bưởi với trái quýt. Trái bưởi hơi đắng, trong khi quýt ngọt. Quả quýt có màu cam nên một số người nghĩ rằng nó thuộc họ cam.
Không đúng vì quýt chính là tổ tiên của trái cam. Lịch sử của trái cam không rõ ràng, nhưng người ta cho rằng lần đầu tiên nó xuất hiện ở miền Nam Trung Quốc. Trong những năm qua, con người đã chọn lọc các giống cam để tạo ra nhiều giống mới, khiến chúng ta dễ nhầm lẫn cam với các loại trái cây khác.
- Xem thêm: Những cái… nhất có thể bạn chưa biết
3. Đậu phộng
Đậu phộng hiện đại là giống lai của hai loại đậu phộng cũ là Arachis ipaensis và Arachis duranensis. Arachis duranensis mọc ở các thung lũng Andes giữa Bolivia và Argentina, trong khi Arachis ipaensis phát triển bên trong Bolivia. Cả hai giống thực vật đều ở cách nhau rất xa nên chúng không thể lai giống nhau một cách tự nhiên.
Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng những người định cư sớm nhất ở Nam Mỹ đã lấy giống Arachis duranensis từ dãy thung lũng Andes khi họ di cư đến Bolivia cách đây 10.000 năm. Tuy nhiên, những người định cư đã không nhanh chóng nhận ra tiềm năng của loại vụ mùa mới này và những con ong đã thực sự tiến hành thụ phấn chéo cả hai cây đậu phộng. Kết quả giống đậu phộng mới, là tổ tiên của đậu phộng ngày nay ra đời.
4. Trái chuối
Chuối là một giống lai nhân tạo từ các loài chuối Musa acuminata và Musa balbisiana hoang dã. Musa acuminata có lớp thịt bên trong, nhưng nó có mùi vị rất khó chịu. Trong khi Musa balbisiana có hương vị dễ chịu bên trong, nhưng chứa quá nhiều hạt. Cả hai đều là chuối lai tự nhiên trong các khu rừng ở Nam Á. Tuy nhiên, trái chuối tổng hợp, là tổ tiên của chuối hiện đại, đã trở thành vô sinh.
Khoảng 10.000 năm trước, những người đầu tiên đã phát hiện ra giống cây lai và biết rằng họ có thể trồng lại các chồi để tạo ra những cây mới. Họ tổ chức nhân giống chọn lọc và chỉ trồng lại những giống chuối với những đặc điểm thuận lợi. Điều này dẫn đến việc tạo ra trái chuối ngày nay. Mặc dù đã cố gắng tạo ra một trái chuối hoàn hảo, chúng ta vẫn không thể tìm ra cách trồng chuối từ hạt. Vì vậy, chuối sẽ bị tuyệt chủng nếu chúng ta ngừng trồng chúng.
5. Hạnh nhân
Hạnh nhân là một giống lai nhân tạo của hạnh nhân hoang dã, vốn nổi tiếng là đắng và có thể gây tử vong khi được tiêu thụ với số lượng đáng kể. Lịch sử của hạnh nhân không rõ ràng và các nhà khoa học không thể xác định biến thể nào của hạnh nhân hoang dã được chọn lọc để tạo ra hạnh nhân ngày nay.
Các nhà khoa học nghi ngờ rằng tổ tiên hoang dã của hạnh nhân là Amygdalus fenzliana (Fritsch) Lipsky vì cây, hạt và quả của nó giống với hạnh nhân hiện đại. Nó cũng được tìm thấy ở Armenia và Azerbaijan, nơi hạnh nhân hiện đại được tin là đã được chọn lọc bởi con người. Bên cạnh vấn đề nguồn gốc, các nhà khoa học cũng không thể xác định cách tổ tiên của chúng ta đã giải quyết để tạo ra một quả hạnh nhân hoàn hảo và ngọt ngào vì hạnh nhân có độc.
6. Trái bưởi
Quả bưởi xuất hiện lần đầu tiên sau năm 1693 khi một “thuyền trưởng Shaddock (nghĩa là bưởi)” vận chuyển một số hạt Pomelo đến Tây Ấn và trồng chúng gần một số cây cam. Pomelo và cam sau đó được thụ phấn chéo để tạo ra quả bưởi. Tuy nhiên, bưởi vẫn chưa được biết đến ở bên ngoài vùng biển Caribbe.
Người châu Âu chỉ biết đến loại quả có múi này vào năm 1750 khi Reverend Griffith Hughes bắt gặp một quả. Hughes đã rất ngạc nhiên với phát hiện đến mức ông đã đặt tên cho quả bưởi là “trái cấm”. Cái tên đó được dùng mãi cho đến năm 1814 khi John Lunan gọi nó là bưởi (grapefruit) vì bưởi giống như những quả nho (grape) nhỏ hơn và không có liên quan gì, khi chúng còn đang phát triển.
- Xem thêm: Húng quế – cây thiêng của Ấn giáo
Bưởi đến Hoa Kỳ vào năm 1823 nhưng bị nhầm là trái pomelo. Nó chỉ được xác định là một loại trái cây khác biệt vào năm 1837. Tuy nhiên, các nhà thực vật học vẫn còn nhầm lẫn về nguồn gốc của nó. Đến năm 1948, họ đã phát hiện ra nó là giống lai của pomelo và cam.
7. Trái tangelo
Tangelo là một giống lai nhân tạo của trái quýt và trái pomelo. Trên thực tế, đó là nơi mà tangelo có tên của nó. Tuy nhiên, người ta thường nhầm lẫn giữa quả bưởi với tangerine (một loại quýt), quýt và cam. Để thêm vào sự nhầm lẫn, có nhiều loại tangelo khác nhau và tất cả đều không nhất thiết phải được tạo ra từ quýt và pomelo. Một biến thể phổ biến, Minneola tangelo, là một giống lai của quýt và bưởi Duncan. Một biến thể khác được tạo ra bằng cách lai một quả quýt với một quả pomelo, về mặt kỹ thuật làm cho nó có màu cam.
Cây tangelo được cho là xuất hiện lần đầu tiên trong các khu rừng ở vùng Đông Nam Á cách đây 3.500 năm, khi côn trùng thụ phấn chéo quả quýt với một loại quả có liên quan mật thiết đến quả bưởi. Tuy nhiên, ngày nay, những trái tangelo là kết quả của một chương trình nhân giống chọn lọc bắt đầu từ những năm 1800.
Đi đầu trong Dự án tangelo là Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA): họ đã tạo ra loại trái Minneola tangelo nổi tiếng được bán trên khắp Hoa Kỳ. USDA đã phát hành hạt giống của Minneola tangelo vào năm 1931. Nó được đặt theo tên của thành phố Minneola, bang Florida.
8. Cà rốt
Cà rốt không phải lúc nào cũng mang màu cam. Cà rốt tự nhiên có màu trắng hoặc tím và có thể không ăn được. Có mô tả cho rằng cà rốt trắng đã được ăn trong Đế chế La Mã, nhưng các sử gia tin rằng chúng có thể là rau mùi tây, cà rốt trắng, hoặc cả hai. Cà rốt màu cam là giống lai của cà rốt màu vàng (cà rốt vàng là giống lai của cà rốt trắng).
Tổ tiên được biết đến sớm nhất của cà rốt ngày nay xuất hiện ở Ba Tư vào thế kỷ 10. Một số mô tả nói rằng nó có màu trắng và một số khác nói rằng nó có màu tím. Không giống như cà rốt ngày nay, những loại rau củ này có rất nhiều rễ nhỏ với kích cỡ khác nhau. Người Ba Tư chọn lọc nhân giống cà rốt với những chiếc rễ lớn nhất để tạo ra bộ rễ lớn hơn và cuối cùng là một rễ đơn lớn.
9. Trái dâu tây
Trái dâu tây hiện đại là một giống lai nhân tạo của dâu tây hoang dã nhỏ hơn, có thời hạn sử dụng ngắn hơn, đồng thời hương vị và mùi thơm hấp dẫn hơn. Trái dâu tây hiện đại lần đầu tiên xuất hiện ở Pháp vào thế kỷ 18. Nhưng chương trình lai tạo đã bắt đầu sớm hơn nhiều. Trong những năm 1300, các nhà thực vật học Pháp bắt đầu trồng dâu tây trong vườn khi họ nhận ra rằng dâu tây được sinh sản bằng cách nhân bản. Kỳ lạ thay, một số cây dâu tây không bao giờ sản xuất ra những trái và một nửa trong số đó đột nhiên ngừng nhân bản và sản xuất trái sau một số năm.
Người Pháp đã tạo ra những quả dâu dại có kích thước gấp 15 – 20 lần so với kích thước bình thường của chúng, nhưng chúng vẫn cực kỳ nhỏ. Antoine Nicolas Duchesne đã tạo ra quả dâu tây hiện đại vào ngày 6.7.1764, khi anh lai tạo giữa Fragaria moschata (Dâu tây xạ) đực với Fragaria chiloensis (dâu tây Chile) cái từ Chile.
Trước khi Duchesne tạo ra trái dâu tây của mình, các nhà thực vật học Pháp chưa bao giờ nhận ra rằng dâu tây có các phần đực và cái. Đây là lý do một số không bao giờ tạo ra trái cây vì một số nhà thực vật học đã trồng hoặc đực hoặc cái không. Duchesne tiếp tục canh tác với dâu tây cho đến khi Cách mạng Pháp bùng nổ, để lại quá trình cho các nhà thực vật học người Mỹ và Anh hoàn thiện thành quả dâu tây hiện đại.
