Twelve Houses: lưới gạch đỏ, mười hai đời sống ở Malmö

Ở Sorgenfri, khu công nghiệp lâu đời nhất Malmö, Förstberg Ling dựng mười hai ngôi nhà phố sau một tấm lưới gạch đỏ lặp đi lặp lại — nghiêm ngặt đến mức gần như vô cảm. Nhưng chính sự nghiêm ngặt ấy lại là chỗ để đời sống thường nhật lấp vào những khác biệt.

Twelve Houses nằm ở Norra Sorgenfri, dải đất công nghiệp cũ của Malmö đang trong một chương trình cải tạo đô thị lớn. Förstberg Ling — văn phòng kiến trúc và thiết kế lập năm 2015 tại chính thành phố này — nhận cùng lúc ba vai: chủ đầu tư, kiến trúc sư và nhà thầu chính. Ba khối nhà chen vào giữa một cụm công trình đầu thế kỷ 20 với gạch trang trí và một depot xe điện bê tông theo tinh thần hiện đại. Studio ví cụm nhà “như một hàng cây với những tán đan vào nhau” — vừa thuộc về quy mô công nghiệp của khu, vừa là những thực thể tách biệt.

Quyết định định hình toàn bộ công trình nằm ở mặt tiền. Sáu ô mở cùng một chiều rộng, phủ ba tầng, thẳng hàng cả theo phương dọc lẫn phương ngang — và bố cục ấy giữ nguyên ở cả mặt trước lẫn mặt sau. Gạch đỏ ốp ngoài với mạch vữa cố tình để lớn, khiến nhịp của từng viên gạch hiện rõ. Lan can, bệ cửa, mái đua và cả ống thoát nước đều bằng thép mạ kẽm — một bảng vật liệu gọn đến mức khắc khổ.

Điều đáng chú ý là cùng một ô vuông ấy lại mang những chức năng khác nhau: chỗ là cửa sổ, chỗ là cửa garage, chỗ là lối vào, chỗ mở ra sân thượng. Hình thức thì bất biến, còn công năng thì trôi theo nhu cầu sống. “Bố cục mặt tiền giống nhau ở mặt trước và sau; sáu ô mở cùng chiều rộng phủ ba tầng, thẳng hàng theo cả chiều dọc và ngang. Chức năng của các ô thay đổi — cửa sổ, garage, cửa, sân thượng — và hình thức đơn giản có được sự lập trình đa dạng. Đời sống thường nhật khiến cái duy lý trở nên cụ thể,” studio viết.

Bước qua lớp gạch, không khí đổi hẳn. Toàn bộ kết cấu gỗ ghép nhiều lớp (CLT) được để mộc trên tường, sàn và trần; màu gỗ ấm phủ kín các không gian sinh hoạt, đối lập với sự lạnh và cứng của gạch bên ngoài. Mỗi căn tổ chức quanh một lõi trung tâm gồm cầu thang và khối phòng tắm xây bằng những block đất sét lớn, mang sắc nâu đỏ trầm. Đó là kiểu để vật liệu tự lên tiếng thay cho trang trí, gần với cách Zenna House để vật chất trò chuyện cùng tự nhiên.

Mười hai căn đều cao ba tầng. Tầng trệt là garage, sảnh vào và khu bếp – ăn – khách, hoàn thiện bằng sàn bê tông. Lên tầng một, phòng ngủ phía sau nhìn xuống khoảng thông tầng của phòng khách qua một ban công gỗ; tầng trên cùng, hai phòng ngủ nằm hai bên chiếu nghỉ, mở ra ban công và sân thượng được đóng khung bởi chính lưới gạch của mặt tiền. Khung cửa và những cánh cửa trượt lớn dùng gỗ thông.

Nước mưa theo các ống thép mạ kẽm chảy xuống một dải vườn phía sau ba khối nhà — khoảng xanh chung nhưng vẫn chia phần riêng cho từng căn. Với người làm nhà phố ở Việt Nam, bài học không nằm ở gạch đỏ hay gỗ CLT vốn còn xa lạ và tốn kém, mà ở cách một mô-đun lặp lại nghiêm ngặt vẫn để chỗ cho khác biệt của từng gia đình. Đó cũng là tinh thần từng thấy ở Floating Courtyard House — ngôi nhà gạch đỏ nổi trên sân, nơi một khối gạch đặc trở thành ngôn ngữ chính của mặt tiền.

Twelve Houses không cố tỏ ra đa dạng bằng hình khối. Nó chọn một luật chơi đơn giản, rồi để đời sống tự viết phần còn lại.