Từ Venice, xe bus đưa chúng tôi xuôi nam để ghé thăm Ravenna, một thành phố nằm cách ven biển phía đông nước Ý khoảng 10km, nối với biển Adriatic bằng một dòng kênh xinh đẹp. Đi du lịch ở Ý đặc biệt thú vị ở chỗ chẳng cần mất thời gian di chuyển nhiều, từ thành phố nọ sang thành phố kia chưa đến 100km, nhưng kiến trúc mỗi thành phố đều có dấu ấn riêng, ẩm thực cũng mang hương vị và cách chế biến khác hẳn, để lại những ấn tượng không lẫn với bất cứ nơi nào khác.
Những kiệt tác ngàn năm tuổi
Thoạt nhìn, người ta có thể nghĩ Ravenna không bằng Rome; thành phố này nhỏ hơn, bình lặng hơn và không có những mái vòm xinh đẹp, những phế tích cổ xưa như Rome. Nhưng vào thế kỷ thứ 5 sau Công nguyên, chính Ravenna mới là thủ đô của Đế chế Tây La Mã. Thời kỳ đó, tại thành phố mới trỗi dậy này, nhà cầm quyền La Mã đã xây dựng những đài tưởng niệm Thiên Chúa giáo cũng như cho chính họ – những đài tưởng niệm nổi tiếng với những bức tranh ghép khổng lồ. Bảy trong tám tòa nhà được xây dựng từ thế kỷ thứ 5 và thứ 6 tại Ravenna được trang hoàng lộng lẫy với các tác phẩm nghệ thuật cổ đại. Cô Silvia Giogoli, hướng dẫn viên du lịch đồng thời là công dân Ravenna cho biết: “Ngày xưa, nhiều người không biết đọc biết viết và tranh ghép là cách các nhà cầm quyền giải thích cho người dân hiểu về tôn giáo cũng như tình hình chính trị”.
Nhà thờ Sant’Apollinare được xây cất từ thế kỷ thứ 6 theo phong cách kiến trúc Byzantine với những bức tranh cẩn đá (mosaic) trang trí trên trần, tường và dưới sàn, được UNESCO đánh giá là một công trình hòa hợp giữa kiểu thức kiến trúc Tây Âu và Đông Âu cuối thế kỷ thứ 5 – đầu thế kỷ thứ 6. Sant’ Apollinare còn chứa nhiều tác phẩm quan trọng của nghệ thuật Thiên Chúa giáo. Trên nóc nhà thờ San Vitale là hình ảnh bà hoàng Theodora kiêu sa từ hậu cung nhìn về phía chồng mình là hoàng đế Justinian, còn ở nhà thờ Sant’Apollinare Nuovo các vị thánh được vẽ với kích thước lớn hơn người thường, xếp thành hai hàng trong tư thế tiến vào hậu cung.
Pháo đài đẹp nhất ở Ravenna – thủ đô của Đế chế Tây La Mã một thời
Tại Ravenna, du khách không chỉ chiêm ngưỡng các tác phẩm thời cổ mà còn có thể thưởng lãm tranh của Marc Chagall và các họa sĩ Ý xuất sắc trong thế kỷ 20 như Renato Guttuso, Emelio Vedova, Renato Birolli, Corrado Cagli, Paladino Mathieu… tại Bảo tàng Mỹ thuật Ravenna (Museo d’Arte Ravenna – MRA) hoặc thăm các bottega (xưởng vẽ), nơi các họa sĩ hiện đại làm việc với những phương pháp giống hệt như tổ tiên thời Byzantine của họ. Tại Parco della Pace, người dân địa phương thư giãn bên cạnh các tác phẩm nghệ thuật, đến cả đèn giao thông cũng được gắn những mảnh kính lấp lánh. Ravenna còn có Piazza del Popolo, có ngôi mộ của thi hào Dante, có Mausoleum of Galla Placidia.
- Xem thêm: Vẻ đẹp miền sơn cước nước Ý ở Sarentino
Nghệ thuật mosaic đỉnh cao
Thuở ban sơ, thành phố có một bến cảng nhưng rồi biển dần dần rút đi, để đến giờ, thay vào đó là những đầm lầy, hoa hồng và các vườn nho. Ngày nay Ravenna được biết đến nhiều nhất bởi nghệ thuật tranh mosaic: nhiều bức tranh mosaic ở đây được xếp hạng đẹp nhất thế giới. Các nhà thờ – nơi lưu giữ tranh mosaic – được công nhận là di sản văn hóa UNESCO. Những đoàn khách du lịch đi hết nhà thờ này đến nhà thờ khác, ngước cổ nhìn những tia sáng lấp lánh hắt ra từ những viên đá đầy màu sắc được cẩn trên những vòm trần sẫm màu cao vọi.
Tất cả nhà thờ tại Ravenna đều có một chiếc hộp công đức gắn trên tường, và với những ai quan tâm, những chiếc hộp này còn cung cấp thêm một dịch vụ gia tăng. Nếu du khách bỏ vào đó ba trăm lira – tương đương 1/4 USD – thì trong giây lát ngắn ngủi, đèn chiếu điểm sẽ được bật lên gần trần, phủ lên những viên đá trong bức tranh mosaic bằng một thứ ánh sáng trắng tươi mát. Các sắc màu bừng lên, du khách có thể thấy rõ các chi tiết vô cùng tinh xảo.
Màu xanh trên trần của lăng Galla Placidia sẫm và sâu. Tùy thuộc vào ánh sáng lọt qua những của sổ nhỏ, trần lăng sẽ trở nên lung linh ảo diệu rồi ngả sang màu lục nhạt, màu tử đinh hương hay đỏ tía. Và nổi bật trên cái nền này là những nét khắc họa tuyệt vời hình ảnh Đức Chúa trẻ trung ngồi giữa những con cừu trắng như tuyết. Những hình bán nguyệt gần các ô cửa sổ được trang trí với những hoa văn lớn theo mô-típ nai uống nước suối. Những vòng hoa trái uốn theo những khung tò vò bên dưới. Các bức tranh mosaic có được màu sắc phong phú và tỏa sáng nhờ có chất liệu thủy tinh.
Khi còn trong trạng thái nóng chảy, thủy tinh được cho thêm một ít oxit kim loại, giúp tạo nên một dải màu sắc phong phú từ gần như trong suốt cho tới mờ đục. Người ta dùng búa đập miếng thủy tinh đã nguội thành những viên lập phương nhỏ (tesserae) có hình như một cái bánh. Và để tạo những viên đá khảm vàng và bạc, những lá kim loại được đặt trên một miếng thủy tinh sau đó lại chồng lên trên bằng thủy tinh.
- Xem thêm: Khám phá vùng đất bí ẩn nhất nước Ý
Nhiều vật liệu khác cũng được sử dụng để làm tranh mosaic, ví dụ tấm mạng che mặt mềm mại, trắng như phấn và vật trang trí trên đầu của các trinh nữ trên tường trái của gian giữa trong Sant’Appolinare Nuovo được tạo bởi những viên đá hoa cương to và thô, còn đồ trang sức và y phục của nhân vật trong các tranh mosaic tại San Vitale được làm bằng những mảnh xà cừ lớn. Có thể ban đầu cả đá quý cũng được sử dụng nhưng sau đó đã được thay thế bằng thủy tinh. Nếu muốn tăng sức tỏa sáng của tranh, các viên đá khảm được gắn nghiêng để phản chiếu ánh sáng.
Cũng như mọi thành phố của nước Ý, Ravenna không chỉ có kiến trúc cổ và các kiệt tác nghệ thuật mà còn có phố xá đông vui, quán bar, nhà hàng đủ loại. Đặc biệt nhiều quán có terrace bày bàn ngay giữa đường chính, hấp dẫn khách du lịch với những thực đơn không quá đắt tiền. Tôi thích mê món bruschetta, gồm những lát bánh mì nóng giòn, nhân phủ đủ loại, hợp với thói quen ăn bánh mì nóng của người Việt.
