Tất nhiên chẳng có đống rơm cụ thể nào trong đời thực có cái giá kinh khủng như vậy. Đây là đống rơm trong tranh của Claude Monet, họa sĩ Pháp thuộc trào lưu Ấn tượng với nhiều tác phẩm đã được bán với giá kỷ lục. Giữa tháng 3 vừa qua, nhà Sotheby’s ở New York đã thông báo sẽ đưa lên sàn vào tháng 5 tới bức Những đống rơm (Meules) của Monet trong phiên đấu giá các tác phẩm Ấn tượng và hiện đại. Bức tranh này được ước tính có thể sẽ đạt mức giá tối thiểu là 55 triệu USD, tuy nhiên nó cũng có khả năng trở thành một trong những tác phẩm cao giá nhất của Monet từ trước tới nay.
Trong sự nghiệp nghệ thuật lớn lao của Claude Monet, có một nét khá đặc biệt – đó là ông thích vẽ những xê-ri tranh cùng một chủ đề, cùng cách tạo hình chủ thể trong tranh nhưng các bức tranh khác biệt nhau về ánh sáng và không khí bởi được vẽ vào những khoảng thời gian khác nhau trong ngày và vào những kiểu thời tiết khác nhau trong năm. Xê-ri tranh vẽ đống rơm gồm khoảng 25 bức, được Monet bắt đầu vẽ vào cuối mùa hè năm 1890 và tiếp tục vẽ vào mùa xuân năm 1891, tất cả đều được ông vẽ trên những cánh đồng lúa mì (hoặc lúa mạch hay yến mạch) ở Giverny, nơi ông đến định cư vào năm 1883, cũng là nơi ông sáng tác rất nhiều tranh phong cảnh vùng đất này. Điều đặc biệt là hầu hết các bức tranh Monet vẽ từ năm 1883 cho đến ngày ông qua đời 40 năm sau đó đều là cảnh sắc của một khu vực chỉ cách nhà ông chừng 3km; cho thấy với một tác giả lớn thì chẳng cần phải tìm kiếm đề tài xa lạ gì ngoài những thứ thật thân thuộc với mình để thể hiện năng lực hội họa và cảm xúc đích thực.
Monet hiểu biết tường tận, sâu sắc và bị thu hút bởi những sắc thái khác nhau mà cảnh quan vùng nông thôn ở Giverny mang lại cho thị giác cũng như những biến đổi bất tận của ánh sáng, bầu không khí trong ngày vào những mùa khác nhau, nhất là với những đống rơm phơi ngoài trời. Ông đã mô tả cặn kẽ tác động của bầu không khí từng khoảng thời gian khác nhau vào chủ thể khiến tạo ra những hiệu quả ánh sáng đặc biệt, những sắc màu hài hòa mà nhờ đó ông có thể dùng một bảng màu thật phong phú để thực hiện loạt tranh 25 bức. Sự uyên thâm của ông ở chỗ đã vẽ một chủ đề thật đơn giản nhưng thật khó có thể tưởng tượng trong toàn bộ xê-ri tranh không hề có sự lặp lại. Nhận định về xê-ri tranh vẽ đống rơm của Monet, các nhà văn thời bấy giờ và bạn bè của ông đều cho rằng nhà danh họa khai sáng trào lưu Ấn tượng đã luôn rất cẩn trọng khi chọn đề tài ngỡ dễ mà thật khó vẽ này.
Những đống rơm trong loạt tranh của Monet nằm trong trang trại của ông Quéruel, láng giềng của họa sĩ. Khi quan sát, nhận thấy ánh sáng và không khí trong ngày đã tác động đến các đống rơm đó như thế nào, Monet đã nhờ Blanche Hoschedé, con gái người vợ sau của ông mang đến cho ông hai tấm toan để ông vẽ một bức lúc trời nắng và một bức khi trời u ám. Thế nhưng Monet sớm nhận ra ông không thể “bắt” được sự biến thiên lạ lùng của ánh sáng và bầu không khí trên các đống rơm chỉ trong hai bức tranh; và thế là Blanche Hoschedé tiếp tục mang cho ông thêm vài tấm toan nữa… Cứ thế ông mải mê vẽ những đống rơm trong nhiều khoảng thời gian. Ban đầu ông vẽ ngoài trời, sau đó hoàn tất những ấn tượng có được trong xưởng vẽ để làm nên một loạt tranh đặc sắc không kém gì loạt tranh ông vẽ hồ hoa súng trong khuôn viên ngôi nhà của ông ở Giverny.
Hiện nay, ba sưu tập lớn nhất từ xê-ri tranh vẽ đống rơm thuộc các Bảo tàng Orsay và Marmottan Monet ở Paris, Bảo tàng Mỹ thuật Chicago. Các nơi khác cũng có tranh của xê-ri này là Bảo tàng Mỹ thuật Boston, Bảo tàng Metropolitan và MoMa ở New York, Bảo tàng quốc gia về mỹ thuật phương Tây ở Tokyo, Bảo tàng Orangerie ở Paris, Trung tâm Getty ở Los Angeles, Bảo tàng Hill-Stead ở Farmington (bang Connecticut), Bảo tàng Mỹ thuật Minneapolis, Bảo tàng Shelburne ở Vermont, Bảo tàng quốc gia Scotland, Bảo tàng Kunsthaus ở Zürich, Thụy Sĩ. Số còn lại thuộc vài sưu tập tư nhân.
Riêng bức Những đống rơm sẽ lên sàn vào tháng 5-2019 đã được thấy lần sau cùng tại một cuộc đấu giá năm 1986, khi đó nó được bán với giá 2,53 triệu USD. Trước đó, vào thập niên 1890 vợ chồng nhà sưu tập Potter Palmer ở Chicago đã mua tác phẩm này trực tiếp từ ông Paul Durand-Ruel, nhà buôn tranh của Monet và lưu giữ trong bộ sưu tập tác phẩm hội họa Ấn tượng của gia đình Palmer trong nhiều thập niên. Hai năm trước, một bức vẽ đống rơm khác của Monet từng thuộc về sưu tập nhà Palmer đã được bán với giá 81,4 triệu USD tại nhà Christie’s ở New York. Do vậy, bức Những đống rơm sẽ không thể dừng ở mức giá 55 triệu USD như dự kiến của nhà Sotheby’s.
Trong thông báo vừa đưa ra, ông August Uribe – người phụ trách mảng tác phẩm Ấn tượng và hiện đại của nhà Sotheby’s nhận định: “Bức Những đống rơm trong xê-ri tranh của Monet, một trong những hình ảnh dễ nhận biết nhất trong lịch sử mỹ thuật, từng tạo cảm hứng cho vô vàn họa sĩ kể từ khi tranh được sáng tác vào đầu những năm 1890 và sẽ tiếp tục là niềm hứng khởi cho bất kỳ họa sĩ nào lần đầu tiên được chiêm ngưỡng một tác phẩm đặc sắc của loạt tranh này”. Còn Brooke Lampley, Phó chủ tịch Sotheby’s phụ trách lĩnh vực mỹ thuật đã phát biểu: “Thật xúc động khi Sotheby’s được chào bán một bức tranh không chỉ là kiệt tác còn nằm trong sưu tập tư nhân mà có thể dễ dàng định vị đây là một bức tranh xuất sắc nhất trong toàn bộ loạt tranh vẽ đống rơm của Monet”.
Hiện nay, kỷ lục giá tranh Claude Monet đang thuộc về bức Hồ hoa súng (vẽ khoảng năm 1914-1917), nguyên nằm trong sưu tập của vợ chồng tỉ phú Peggy và David Rockefeller, đã được nhà Christie’s ở New York bán với giá gần 85 triệu USD ngày 5-8-2018.
