Trong bối cảnh nhu cầu nhà ở xã hội ngày càng trở nên cấp bách, đặc biệt tại các đô thị lớn, câu hỏi đặt ra không còn là “có làm hay không” mà là “làm như thế nào cho đúng và bền vững”. Cuộc thi thiết kế mẫu nhà ở xã hội do Hội Kiến trúc sư Việt Nam tổ chức đang được nhìn nhận như một phép thử cho năng lực sáng tạo, tinh thần trách nhiệm và khả năng thích ứng của thế hệ kiến trúc sư trẻ trước những yêu cầu rất thực của xã hội.
Cuộc thi được chính thức phát động ngày 26/9/2025, trong khuôn khổ Liên hoan Kiến trúc sư Trẻ Toàn quốc lần thứ 10 tại Huế. Hơn 1.000 kiến trúc sư trẻ từ nhiều địa phương đã tham gia các hoạt động chuyên môn xoay quanh chủ đề nhà ở, phát triển bền vững và vai trò xã hội của kiến trúc.
Điểm đáng chú ý của sự kiện này không nằm ở số lượng người tham dự, mà ở cách các bên cùng ngồi lại để nói về cùng một vấn đề: làm sao để nhà ở xã hội không chỉ “đủ rẻ”, mà còn “đáng sống”. Tại đây, các yêu cầu về công nghiệp hóa xây dựng, tối ưu chi phí, tính linh hoạt trong sử dụng và yếu tố bền vững được đặt lên bàn thảo luận một cách thẳng thắn.
Tính đến ngày 10/12/2025, ban tổ chức ghi nhận 69 bài dự thi đến từ 59 thí sinh và nhóm tác giả. Con số không quá lớn nếu so với quy mô phát động, nhưng lại phản ánh một thực tế: nhà ở xã hội là đề tài khó, đòi hỏi kiến trúc sư phải bước ra khỏi vùng an toàn của các concept trình diễn.
Cuộc thi khép lại với 7 giải nhất, 8 giải nhì, 8 giải ba và 21 giải khuyến khích. Một số giải cao thuộc về các phương án đến từ Công ty Cổ phần Đầu tư và Phát triển Thuận Lợi, Công ty Cổ phần Phát triển và Công nghệ PTIC cùng các đơn vị, cá nhân khác.
Điều đáng lưu ý là ban tổ chức không chỉ vinh danh hình thức kiến trúc, mà còn đánh giá cao khả năng ứng dụng thực tế, tính kinh tế trong xây dựng và tiềm năng triển khai ở nhiều địa phương khác nhau.
Vượt ra ngoài khuôn khổ một sân chơi chuyên môn, cuộc thi này cho thấy một chuyển động đáng chú ý của giới kiến trúc sư trẻ: sẵn sàng đối diện với các vấn đề xã hội gai góc, thay vì chỉ theo đuổi các dự án mang tính biểu tượng hay thương mại.
Nhà ở xã hội, suy cho cùng, là nơi thử thách rõ nhất mối quan hệ giữa kiến trúc, chính sách và đời sống. Khi các ý tưởng đoạt giải được tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện và đưa vào thực tế, câu hỏi còn bỏ ngỏ là: liệu những mô hình này có đủ sức đi xa hơn một cuộc thi – để trở thành lời giải dài hạn cho bài toán an cư của hàng triệu người Việt?
