Casa Mac: nhà phụ một mái cong ở Phú Mỹ của CTA

Ở Phú Mỹ, một căn nhà phụ gần như từ bỏ khái niệm phòng ốc: không tường ngăn, không cửa cánh, chỉ một mái cong duy nhất gom cả bếp, chỗ làm việc, hồ cá và vườn rau vào chung một vòm bóng mát. CTA gọi cảm giác ấy là “như đang ở trong hang”.

Thứ đập vào mắt trước tiên ở Casa Mac là mái. Một tấm cong nhẹ, phủ ngói bitum hình vảy, vắt qua toàn bộ khu sống như một tán cây lớn. Giữa mái, một giếng trời chạy dài rọi xuống — nhưng nắng không đổ thẳng. Nó bị chặn bởi những màn kim loại đục lỗ treo lơ lửng, tán thành thứ ánh sáng dịu, loang trên nền gạch.

Công trình là phần mở rộng cho ngôi nhà sẵn có của gia chủ ở Phú Mỹ, ngay ngoài TP.HCM, do studio CTA — viết tắt của Creative Architects — thiết kế. Thay vì dựng thêm một khối nhà khép kín, họ hình dung ra một không gian sống đơn nhất, mở toang ra trời, hai bên kẹp giữa một vườn rau và một hồ cá koi.

Quyết định cốt lõi nằm ở chỗ dám bỏ đi gần hết những gì một ngôi nhà thường có. “Chúng tôi muốn kéo thiên nhiên vào không gian sống nhiều nhất có thể, đồng thời giảm thiểu hoặc giấu đi những phần quen thuộc của nhà ở như cửa, mái và tường”, đồng sáng lập Nguyễn Thanh nói. “Điều đó, cộng với vòm cong, gợi cảm giác như đang ở trong một cái hang. Mọi hoạt động thường ngày của con người và các yếu tố tự nhiên cùng tồn tại hài hoà dưới một tán bóng mát duy nhất.”

Hai bức tường gạch trần dài chạy dọc hai bên khoảng thông đó. Nhượng bộ duy nhất cho tường ngăn và cửa là một khối mảnh chứa phòng nghỉ và phòng tắm nằm sát rìa phía nam, vào qua những ô vòm cao. Phần lõi trung tâm được chia zone không phải bằng vách, mà bằng các mảng xanh: bồn cây cài vào hai vệt bậc thang rộng, dẫn từ khu sống — ăn — bếp ở dưới lên khoảng làm việc và bồn jacuzzi cao hơn một chút.

Về phía tây, những bậc đá băng qua hồ koi để tới chỗ đỗ xe; vài ô vòm hẹp khoét trên tường gạch mở lối sang ngôi nhà chính. Cách tổ chức ấy khiến ranh giới giữa “trong” và “ngoài” gần như biến mất — người ở đi từ vườn, qua nước, lên nhà mà không lần nào thật sự bước qua một cánh cửa.

Điều thú vị là căn nhà phụ này không cần vận hành như một ngôi nhà ở đúng nghĩa. “Căn phòng cạnh nhà vệ sinh là một phòng nghỉ, không phải phòng ngủ — một chỗ tạm để bạn bè chợp mắt hoặc tỉnh rượu nếu lỡ quá chén”, Thanh cho biết. Hai lối đi nhỏ xuyên qua bức tường gạch dày nối căn nhà phụ với nhà cũ ở trước và sau, tạo mạch chuyển liền mạch mà vẫn giữ sinh hoạt của hai nếp nhà tách bạch.

Bảng vật liệu được chọn theo hướng “thô và mộc”: gạch đỏ để trần bắt cặp với trần gỗ ghép từ những thanh ván hẹp, bên trên là lớp ngói vảy. Không có gì cố tỏ ra sang. Chính sự tiết chế đó khiến ánh sáng, cây và nước trở thành nhân vật chính.

Với một ngôi nhà Việt, Casa Mac đáng đọc không phải vì hình khối lạ, mà vì cách nó xử lý ba bài toán quen thuộc: nắng, gió và riêng tư. Mái cong và giếng trời có màn lọc là một lời giải cho nắng gắt — lấy sáng mà không lấy nhiệt trực tiếp. Không gian mở thông suốt hai đầu là lời giải cho đối lưu. Còn những bức tường gạch dày, các ô vòm và mảng nước lại dựng nên sự riêng tư mà không cần đóng kín. Đó là những nguyên tắc có thể mang về một mảnh đất hẹp trong phố, chỉ cần đủ can đảm để bớt tường đi.

CTA không xa lạ với lối tư duy này. Trước Casa Mac, studio từng làm một căn nhà hẹp ở Biên Hòa với cửa gấp và màn chắn điều tiết sáng — gió, và một ngôi nhà ốp bằng ngói sò tái sử dụng. Điểm chung là niềm tin rằng lớp vỏ của ngôi nhà nên là một bộ lọc, không phải một bức tường kín.