Nhà 50m² ở Quận 10: năm người, bốn cao độ

TiTi’s House của NAQI & Partners đặt một gia đình năm người vào 50m² đất Quận 10. Thay vì chia ngang thành từng phòng, nhóm kiến trúc sư xếp ngôi nhà theo chiều đứng — và đó là quyết định giữ được cả sự riêng tư lẫn cảm giác ở chung.

Buổi sáng, khi mặt trời còn thấp, mấy mái nghiêng trên nóc nhà đổ những vệt bóng chéo xuống bậc thềm. Chi tiết nhỏ đó nói khá nhiều về cách ngôi nhà này được nghĩ ra: nó không cố tỏ ra to hơn thực tế, nó chỉ cố sắp xếp lại thứ mình có.

Thứ nó có là 50m² đất trong lòng Quận 10, TP.HCM — khu vực mà mật độ xây dựng gần như không còn chỗ cho khoảng lùi. Thứ nó phải chứa là năm con người: một cặp vợ chồng trẻ và ba đứa con. Bài toán quen thuộc đến mức nhiều gia đình Việt đã quen sống chung với lời giải tệ nhất của nó: ngăn nhỏ mặt bằng thành nhiều phòng, rồi chấp nhận rằng phòng nào cũng thiếu sáng và thiếu khí.

NAQI & Partners, dưới sự chủ trì của kiến trúc sư Nguyễn Minh Nhựt, chọn hướng ngược lại. Họ gần như không chia mặt bằng. Họ chia chiều cao.

Ngôi nhà mở ra theo bốn cao độ. Mỗi cao độ nhận một phần đời sống của gia đình, và vì các phần ấy nằm chồng lên nhau chứ không nằm cạnh nhau, mỗi người vẫn có chỗ của riêng mình mà không ai bị đẩy vào một cái hộp kín. Từ dưới nhìn lên hay từ trên nhìn xuống, người trong nhà vẫn thấy nhau, vẫn nghe nhau. Sự riêng tư ở đây là khoảng cách theo phương đứng, không phải bức tường.

Cách làm này chỉ chạy được nếu ánh sáng đi xuống được tận đáy. Đó là lý do phần lớn ngôn ngữ vật liệu của căn nhà xoay quanh việc phản xạ và dẫn sáng. Tường sơn trắng. Trần xám nhạt. Sàn gỗ tông ấm. Bảng màu tiết chế đến mức gần như không có màu — nhưng chính sự tiết chế đó khiến mắt người không bị chặn lại ở bất cứ đâu, và một mặt bằng 50m² đọc ra rộng hơn con số của nó.

Bê tông là vật liệu kết cấu chính, để mộc ở nhiều chỗ. Nó đóng vai người giữ nhịp: thô, lạnh, đủ nặng để cân lại phần gỗ và phần trắng. Ở một ngôi nhà nhỏ, việc chọn ít vật liệu không phải là chuyện thẩm mỹ tối giản. Nó là chuyện kỹ thuật — mỗi lần đổi vật liệu là một lần thị giác phải dừng lại, và trong 50m² thì không có chỗ cho những cú dừng thừa.

Từ phía đường, ngôi nhà kín tiếng. Một mảng tường trắng, một cánh cổng kim loại đơn giản, không phô trương gì. Nhưng ngay sát ngưỡng cửa có một khoảnh vườn nhỏ, chỗ bê tông gặp gạch lát. Khoảnh vườn ấy không đủ lớn để gọi là sân, và có lẽ cũng không cần. Nó làm đúng một việc: cho người đi từ ngoài phố vào nhà một nhịp chậm lại.

Đây là chi tiết mà nhiều nhà phố Việt bỏ qua khi diện tích bị siết. Người ta thường tính rằng vài mét vuông ở lối vào là lãng phí. TiTi’s House đưa ra lập luận ngược: chính vài mét vuông đó quyết định cảm giác của toàn bộ phần còn lại. Cũng như khoảng sân trong của nhà ống, thứ tưởng là phần bỏ đi lại là thứ giữ cho ngôi nhà thở được.

Các phòng ngủ nhỏ, đúng như diện tích cho phép. Nhưng chúng được xử lý bằng gỗ và tủ âm liền mạch, nên phần lộn xộn của đời sống năm người có chỗ để biến mất. Trong nhà chật, đồ đạc không được phép nhìn thấy nhiều hơn mức cần thiết — đó là thứ kỷ luật thiết kế mà không phần mềm dựng hình nào dạy được, chỉ có kinh nghiệm ở thật mới dạy.

Điều đáng chú ý nhất ở TiTi’s House không phải là một chi tiết đẹp nào cụ thể. Nó là việc ngôi nhà chấp nhận rằng năm người sống trên 50m² thì sẽ va vào nhau — và thay vì dựng tường để tránh, nó dùng cao độ để thương lượng. Bố mẹ ở một tầm mắt, con cái ở tầm mắt khác, và tất cả vẫn nằm trong cùng một thể tích không khí.

Với những mảnh đất siêu nhỏ đang ngày càng phổ biến ở TP.HCM và Hà Nội, đây là lời giải đáng để mang ra bàn — cùng loại tư duy đã cho ra căn nhà 4 mét ở Quy Nhơn: không cố mở rộng cái không thể mở rộng, mà đổi trục để đọc lại diện tích.

• Đọc thêm: Nhà ống 3 mét ở Hà Nội: chỉ cần dời cầu thang ra sau