Ẩn mình trong khu phố Caojiadu thuộc Quận Jing’an – một trong những trung tâm thương mại sôi động nhất Thượng Hải – dự án 889GLO Art Space đánh dấu bước chuyển mình táo bạo của tổ hợp 889 Plaza, từ tòa nhà thương mại truyền thống thành không gian văn hóa – nghệ thuật cộng đồng mang tính sáng tạo cao.
Khởi nguồn từ chuyến ghé thăm của giám tuyển Susan đến văn phòng mới của SpActrum vào giữa năm 2024, sự hợp tác giữa đôi bên đã hình thành nên nền tảng không gian nghệ thuật rộng gần 1.000 m², với mục tiêu thúc đẩy giao lưu nghệ thuật cộng đồng, tích hợp trưng bày sắp đặt và kiến tạo các tương tác xã hội linh hoạt.
Hơn cả một không gian văn hóa mới, dự án còn là hành trình mở rộng tư duy nghiên cứu của SpActrum về kiến trúc, vượt khỏi phạm vi xây dựng thuần túy để chạm đến các vấn đề xã hội, kinh tế và tiêu dùng trong bối cảnh đô thị hóa sâu rộng tại Trung Quốc.
Tuyên ngôn kiến trúc đến từ cảnh quan tiêu dùng
Ý tưởng thiết kế phát triển dựa trên nền tảng các số liệu thống kê về tiêu dùng ấn tượng: Theo dự báo, trong năm 2025, Trung Quốc sẽ tiêu thụ khoảng 1.283 tỷ tấn quặng sắt, gần 2 tỷ tấn xi măng và 17 triệu thùng dầu mỗi ngày. Riêng trong năm 2023, quốc gia này đã ghi nhận mức sử dụng 5,72 tỷ tấn than đá, 590,65 tỷ mét khối nước, và khoảng 33 triệu xe tải dân dụng đang lưu hành.
Những con số này không chỉ phản ánh áp lực khổng lồ lên tài nguyên, mà còn phơi bày một lối sống, hệ thống công nghệ và cấu trúc xã hội, những điều vốn là nền móng âm thầm vận hành thế giới hiện đại nhưng lại nằm ngoài nhận thức chung của chúng ta.
Dưới tư duy đó, “Cảnh quan của tiêu dùng” (Landscape of Consumption) được hình thành như một bản tuyên ngôn kiến trúc, sử dụng chính các vật liệu mang dấu vết công nghiệp – hậu trường của tiêu dùng đại chúng – để đặt ra câu hỏi: Chúng ta đang sống trong hệ vật chất nào, và liệu kiến trúc có thể làm hiển lộ những tầng nghĩa bị bỏ quên?
Tái định nghĩa vật liệu
Thiết kế không bắt đầu bằng các yếu tố tạo hình thuần túy, mà khởi sinh từ chính vật liệu. Các tấm đỡ sàn công nghiệp được tái cấu trúc thành bàn dài; pallet bê tông GMT trở thành mặt phẳng trưng bày; thùng chứa chất lỏng, giỏ vận chuyển khoáng sản được tái sử dụng làm chân bàn.
Lưới thông gió nhà máy được treo thành đèn thả; bạt xe tải trở thành rèm chia không gian; màng nhựa chống cháy màu cam phủ lên tường không phục vụ yếu tố thẩm mỹ, mà như một lời nhắc trực diện về các hệ thống kỹ thuật và tiêu chuẩn công nghiệp đang âm thầm định hình môi trường sống của chúng ta.
Chiến lược sử dụng màu sắc trong công trình cũng không xuất phát từ yếu tố thẩm mỹ, mà dựa trên các hệ mã kỹ thuật – những quy định vốn được dùng để nhận diện vật liệu hoặc đảm bảo an toàn trong xây dựng, nhưng lại vô thức định hình môi trường thị giác quanh ta, thứ vốn nên xuất phát từ thị hiếu cá nhân hay sự lựa chọn tự do.
Ranh giới mở giữa lưu trữ, trình diễn và đời sống thường nhật
Được định hình như một không gian văn hóa lai ghép – kết hợp giữa thư viện, khu sinh hoạt cộng đồng và nền tảng nghệ thuật, 889GLO không xóa bỏ lịch sử trước kia của tòa nhà mà chọn cách giữ lại các tầng vết cũ như một phần của bản đồ thời gian.
Toàn bộ các vách ngăn từ người thuê trước đó được tháo bỏ, mở ra tầm nhìn toàn cảnh ra thành phố phía nam và tây. Một hành lang hơi nâng cốt được giữ lại, liên kết các phòng nhỏ thành chuỗi chuyển tiếp.
Trần bê tông để trần, với các lớp sơn cũ chồng lên nhau, như công trình khảo cổ bóc tách từng lớp bụi thời gian hé lộ câu chuyện về cư trú đô thị. Trình tự không gian diễn ra như một câu chuyện đang mở, bắt đầu từ quán cà phê kết nối sân vườn xanh mát, tiếp nối bằng khu triển lãm viền tường chống cháy màu cam, rồi chuyển sang góc làm việc phủ đầy ánh sáng với những chiếc bàn làm vườn cũ được tái sinh. Bước qua tấm rèm vàng dẫn vào khu hội thảo, hành trình kết thúc tại thư viện trung tâm với những kệ sách cao vút dựng thẳng như các vách tường trầm mặc.
Mọi ranh giới giữa chức năng đều được làm mờ, hoà vào nhau trong dòng không gian mở, cho phép sự chuyển tiếp nhẹ nhàng và cách tiếp cận không gian mang tính tự do
Thiết kế như một hành động phản tư xã hội
889GLO tiếp nối tư duy thiết kế nhất quán của SpActrum: khởi đầu từ giá trị cốt lõi của vật liệu, sau đó chuyển hóa chúng qua hình thức và ngữ cảnh sử dụng, để cuối cùng hình thành nên những cấu trúc mang tính mở. Ở đó mỗi vật liệu không chỉ có một chức năng duy nhất, mà gợi mở nhiều cách nhìn và nhiều tầng ý nghĩa khác nhau.
Cách tiếp cận này đảo ngược quy trình thiết kế thông thường, phá vỡ các khuôn mẫu thương mại hóa và đưa kiến trúc trở về với bản chất sơ khai nhất của nó: không chỉ để giải quyết vấn đề, mà để đặt ra những câu hỏi đáng suy ngẫm.
Với SpActrum, thiết kế tốt không chỉ là giải pháp mà còn phải khơi gợi nhận thức. Mỗi vật dụng công nghiệp tái chế trong không gian đều mang theo những câu hỏi lặng lẽ nhưng thiết yếu: Chúng đến từ đâu? Phục vụ cho ai? Và chúng để lại dấu vết gì lên thế giới mà chúng ta đang cùng nhau tồn tại?
Không gian hơi dậy những nhận thức chưa bị định hình
889GLO không đặt tham vọng tạo nên thay đổi xã hội trực tiếp. Nhưng qua việc hiển lộ những lớp cảnh quan vật chất bị che khuất của xã hội tiêu dùng, dự án gợi mở cho người xem những “nhận thức không định danh” – một cảm giác tò mò thuần túy, nguyên sơ, trước khi bị ràng buộc bởi vai trò, chức năng hay quy chuẩn xã hội.
SpActrum gọi đó là niềm vui không phân loại của tuổi thơ – thời điểm khi con người chưa bị phân định bởi chuyên môn hay khuôn mẫu hành vi. Trong chính trạng thái ấy, thiết kế không còn là hình thức cố định, mà trở thành sự gợi mở, một câu hỏi, một cách để nhìn lại thế giới đang âm thầm chống đỡ cuộc sống hiện đại.
___
Thông tin dự án:
Tên công trình: 889GLO Art Space
Địa điểm: Thượng Hải, Trung Quốc
Thiết kế: SpActrum
Diện tích: 930m2
Năm hoàn thành: 2025
Hình ảnh: SFAP
